صندوق مشترك وجوهات

صندوق مشترك وجوهات

مرحوم شهيد مطهري كه به استقلال كامل روحانيت مي‏انديشيد، بهترين راه دريافت سهم امام (عليه‌السلام) را ايجاد صندوق مشترك مي‏دانست. خلاصه نظر ايشان، با توضيح مختصري از بنده، از اين قرار است: علماي بزرگ و فقهايي كه در مظان مرجعيت تقليد هستند، با بحث و تبادل‌نظر، به منظور تمركز وجوهات شرعيه، ايجاد يك صندوق(حساب بانكي) مشترك را به اتفاق آرا يا اكثريت، به تصويب مي‏رسانند. براي نگهداري اين وجوهات شرعيه و هزينه‌كردن آنها در مصارف مورد تصويب يك شخص يا يك هيئت امناي مورد اعتماد را تعيين و انتخاب مي‌كنند. شخص مذكور مسئول امور مالي روحانيت ناميده مي‌شود و براي انجام صحيح مسئوليت خودش تشكيلات لازم را به‌وجود مي‏آورد. آنگاه با وسايل ارتباط و اطلاع‌رساني عمومي ايجاد چنين صندوق (حساب بانكي) مشترك به اطلاع عموم مؤمنين مي‏رسد و از آنها خواسته مي‌شود سهم امام خود را به اين حساب واريز نمايند و قبض رسيد همان وجوهات توسط همان صندوق‌دار برايش ارسال خواهد شد.‌

از وكلاي مراجع و علماي بلاد نيز خواسته مي‏شود وجوهات دريافت شده را به همين حساب مشترك واريز نمايند. اگر وجوهاتي به‌طور مستقيم خدمت مراجع فرستاده شد، آنها را به همان صندوق مشترك ارسال مي‏دارند. در چنين فرضي همه‌ي روحانيون در هر بلدي كه زندگي كنند و در هر پست و مقامي كه انجام وظيفه نمايند، جزء خانواده‌ي بزرگ روحانيت محسوب مي‏شوند و حقوق‌بگير نظام روحانيت خواهند بود. مسئول امور مالي روحانيت وظيفه دارد با رعايت عدل و انصاف و ضوابطي كه براي تنظيم حقوق و مزايايي كه براي تعيين حقوق افراد در نظر گرفته شده، به‌طور مرتب حقوق واجب آنها را بپردازد.

در چنين فرضي مراجع تقليد نيز در تأمين زندگي شخصي خودشان و اداره‌ي امور بيت و دفترشان به مقداري كه امر فرمودند از همين صندوق استفاده خواهند كرد. در چنين فرضي روحانيت در طلاب و اساتيد حوزه‏‌هاي علميه خلاصه نمي‌شود، بلكه آنان نيز مانند ساير علما در تأمين زندگي خود از همين بودجه‌ي مشترك استفاده خواهند كرد. اين را هم اضافه كنم كه مسئول امور مالي روحانيت در پايان هر سال آمار دقيق وجوهات دريافت شده و موارد هزينه شده و احياناً موجودي و بدهكاري‏ها را از دفترهاي منظم استخراج و به‌وسيله‌ي رسانه‌‏ها در اختيار مؤمنين قرار مي‏دهند.

اجراي چنين برنامه ‏اي چند فايده‌ي مهم در بردارد:

1 ـ اعتماد مؤمنين به روحانيت بيشتر و در پرداخت وجوهات و تأمين هزينه‌‏هاي ديني و جبران كمبودها بيشتر و بهتر احساس وظيفه مي‏نمايند.

2 ـ چون روحانيون همه‌ي بلاد خود را عضو نظام مقدس روحانيت مي‏دانند و از لحاظ تأمين معاش احساس آرامش مي‏نمايند، در انجام وظايف مقرره جدي‏تر خواهند بود.

3 ـ با تمركز وجوهات از حيف و ميل‏ها و زياده‏ طلبي‏ها تا حد زيادي جلوگيري خواهد شد.

4 ـ با تمركز وجوهات، كمبودها تا حدود زيادي برطرف خواهد شد و در صورت نياز بيشتر مي‌توانند از اهل خير كمك بگيرند.

اين بود چكيده‌ي آنچه شهيد مطهري در آن جلسات دوستانه در موضوع طرح ايجاد صندوق مشترك بيان مي‌كرد و شديداً از آن دفاع مي‌نمود. برخي دوستان از اين طرح حمايت مي‌كردند و برخي ديگر اظهار مخالفت مي‏نمودند. مخالفان دليلي جز عدم امكان، آن ‏هم در شرايط آن زمان نداشتند. البته پيشنهاد بلندپروازانه‌‏اي بود كه نه‌تنها در آن زمان مورد عمل واقع نشد، بلكه هنوز هم بعد از گذشت ساليان دراز باز هم در افكار روحانيت قابل پذيرش نيست. وقتي اين پيشنهاد به خارج جلسه سرايت كرد، با مخالفت برخي روحانيون مواجه شده يكي از آقازاده‏‌هاي روشنفكر با متلك مي‌گفت: «لابد مؤمنين بعد از پرداختن وجوهات خود بايد از روي تبرك قفل صندوق مطهري را ببوسند». ولي شخص آقاي مطهري اين عمل را براي تنظيم امور روحانيت ضروري مي‌دانست و در جلسه‌‏اي بعد از ارتحال آيت‌الله بروجردي آن را مطرح ساخت و بعداً هم به‌صورت مكتوب انتشار يافت، متأسفانه بعد از گذشت ساليان دراز و تحول عظيمي كه در افكار جهانيان و جهان اسلام و به‌ويژه در ايران اسلامي به‌وجود آمده، هنوز هم از اصلاح روحانيت و طرح افكار بلند و روشنگر آن شهيد بزرگوار خبري نيست. اي‌كاش حداقل در برخي مجالس مورد بحث قرار مي‌گرفت.