Dipnotlar

[1]- Gaybet-i Nu'mani, s.106. [2]- Bihâr-ul Envar, c.52, s.366.
[3]- Bihar-ul Envar, c.52, s.333.

[4]- Bihar-ul Envar, H.1384 Islamiye baskısı, c.51, s.75; Isbat-ul Hüdat 1.baskı, c.7, s.9.

[5]- Bihar-ul Envar, c.51, s.74.

[6]- Bihar-ul Envar, c.51, s.65; Isbat-ul Hüdat, c.6, s.382.

[7]- Bihar-ul Envar, c.51, s.73.

[8]- Bihar-ul Envar, c.51, s.66.

[9]- Bihar-ul Envar, c.51, s.84; Isbat-ul Hüdat, c.7, s.191; Mecma-üz Zevaid/Ali b. Ebi Bekr-i Haysemi, Kahire baskısı, c.7, s.317.

[10]- Bihar-ul Envar, c.51, s.74; Isbat-ul Hüdat, c.7, s.9.

[11]- Bihar-ul Envar, c.51, s.75.

[12]- Bihar-ul Envar, c.51, s.73.

[13]- Isbat-ul Hüdat, c.2. s.531.

[14]- Isbat-ul Hüdat, c.2, s.533.

[15]- Isbat-ul Hüdat, c.2, s.526.


[16]- El-Mehdiyye Fil Islam/Sa'd Muhammed Hasan, Mısır baskısı, H.1373, s.69; Mukaddime-i Ibn-i Haldun, Mısır baskısı, s.311.

[17]- Sahih-i Tirmizi, c.9, Babu ma cae fil Mehdi, s.74; Yenabi-ul Mevedde­, Şeyh Süleyman, H.1308 baskısı, c.2, s.180.

[18]- Sahih-i Tirmizi, c.9, Babu ma cae fil Mehdi, s.74; Yenabi-ul Mevedde/Şeyh Süleyman, H.1308 baskısı, c.2, s.180; El-Beyan fi Ahbar-i Sahib-iz Zaman, Muhammed b. Yusuf-i Şafii, Necef baskısı, s.85; Nur-ül Ebsar, s.171; Mişkat-ül Mesabih, s.370.

[19]- Sahih-i Ebi Davud, Kitab-ul Mehdi, c.2, s.207; El-Beyan, s.59; Nur-ul Ebsar, Şeblenci, s.156; Es Sevaik-ül Muhrika, Ibn-i Hacer, Kahire baskısı, s.161; Fusul-ul Muhimme Ibn-i Sebba?, Necef baskısı, s.161. Is'af-ür Ra?ibin, Muhammed Es-Sabban.

[20]- Sahih-i Ebi Davud, c.2, Kitab-ul Mehdi, s.207, Ebu Davud bu bölümde 11 hadis nakletmiştir. Sahih-i Ibn-i Mace Bab-u Huruc-il Mehdi, c.2, s.207; Sevaik, s.161; El-Beyan, s.64; Mişkat-ul Mesabih, Muhammed b. Abdillah Hatib, Delhi baskısı, s.370.

[21]- Sahih-i Ebi Davud, c.2, Kitab-ul Mehdi, s.208; Fusul-ul Muhimme, s.275; Nur-ul Ebsar, Mısır baskısı, s.170; Yenabi-ul Mevedde, c.1, s.161.

[22]- Sahih-i Ibn-i Mace, c.2, Bab-u Huruc-il Mehdi, s.519, bu babta 7 hadis zikredilmiştir; Es-Sevaik-ul Muhrika, s.161.

[23]- Müsned-i Ahmed, c.3, s.28, Musnedat-u Ebi Said-il Hudri babında Mehdi ile ilgili bir takım hadisler zikredilmiştir; Yenabi-ul Mevedde, c.2, s.228.

[24]- El-Beyan, s.72; Es-Sevaik-ul Muhrika, s.161; Yenabi, c.2, s.177.

[25]- Kitab-ul Mehdiyye Fil-Islam, s.69.

[26]- Mukaddeme-i Ibn-i Haldun, s.311.

[27]- Kitab-u Nezhet-ün Nazar, Ahmed b.Hacer-i Askalani, Karaçi baskısı, s.12.

[28]- Kitab-u Futuhat-il Islamiye, Mekke ilk baskısı, c.2, s.250.

[29]- Lisan-ül Mizan, Ahmed b. Ali b. Hacer-i Askalani, 1.baskı, c.1, s.25.

[30]- Lisan-ül Mizan, c.1, s.15.

[31]- Mukaddime-i Ibn-i Haldun, s.313.

[32]- Aynı eser, s.314.

[33]- Mukaddime-i Ibn-i Haldun, s.318.

[34]- Mukaddime-i Ibn-i Haldun, s.319.

[35]- Mukaddime-i Ibn-i Haldun, s.320.

[36]- Kitab-u Ezva-un Ala-s Sünnet-il Muhammediyye, Yazarı Mahmud Eburiye, 1.Baskı, s.316.

[37]- Ezva, s.319.

[38]- Ezva, s.321.

[39]- Ezva, s.317.

[40]- Ezva, s.319.

[41]- Sahih-i Müslim, c.1, s.191.

[42]- Lisan-ul Mizan, c.1, s.16.

[43]- Mizan-ul I'tidal, Dar-ul Kutub-il Arabiyye baskısı, c.1, s.5.

[44]- Sahih-i Müslim, c.1, s.24.

[45]- Mukaddeme-i Sünen-i Ebi Davud, Saati'nin kalemiyle.

[46]- Sahih-i Müslim, c.2, Bab-u nuzul-i Isa ve Sahih-i Buhari, c.4, Bab-u bed-il halk, Bab-u nuzul-i Isa.

[47]- Mukaddeme-i Ibn-i Haldun, s.322.

[48]- Mukaddeme-i Ibn-i Haldun, s.327.

[49]- El-Melahim ve'l Fiten kitabının tercümesi, yazarı Ibn-i Tavus, s.46.

[50]- El-Melahim s.63.

[51]- Melahim, s.169.

[52]- Melahim, s.155.

[53]- Melahim, s.44.

[54]- Melahim, s.159.

[55]- Melahim, s.171.

[56]- Bihar-ul Envar, c.52, s.211.

[57]- Mekatil-ut Talibiyyin (Eb-ul Fereci-Isfahani), Necef baskısı, s.160.

[58]- Melahim, s.170.

[59]- Melahim, s.54.

[60]- Melahim, s.69. demiştir.

[61]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.97.

[62]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.167.

[63]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.167.

[64]- Kitab-ul Havi li'l Fetava, c.2, s.135.

[65]- El Havi, c.2, s.148.

[66]- El-Havi, c.2, s.150.

[67]- El-Havi, c.2, s.150.

[68]- El-Havi, c.2, s.150.

[69]- El-Havi, c.2, s.155.

[70]- El-Havi, c.2, s.159.

[71]- El- Imame ve-s Siyase, (Ibn-i Kuteybe) 3.baskı, c.2, s.117.

[72]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.359.

[73]- Mekatil-ut Talibiyyin, 2.baskı, s.162.

[74]- Gaybet-i Şeyh, 2.baskı, s.115.

[75]- Gaybet-i Şeyh, s.115.

[76]- Tabakat-ül Kebir, c.5, 1.bölüm, s.66.

[77]- Tabakat-ul Kebir, c.7, 1.bölüm, s.71.

[78]- Tabakat-ul Kebir, c.5, 1.bölüm, s.80.

[79]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.165.

[80]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.162.

[81]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.163.

[82]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.193.

[83]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.195.

[84]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.195.

[85]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.166.

[86]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.142.

[87]- Yenabi-ul Mevedde, c.2, s.197.

[88]- Milel ve Nihel-i Şehristani, 1.baskı, s.242; Fırak-üş Şia yazarı: Nevbahti, Necef baskısı, yıl: 1355, s.27.

[89]- Milel ve Nihel, c.1, s.256; Fırak-üş Şia, s.62.

[90]- Milel ve Nihel, c.1, s.273; Fırak-üş Şia, s.67.

[91]- Milel ve Nihel, c.1, s.278; Fırak-üş Şia, s.80-83.

[92]- Milel ve Nihel, c.1, s.279; Fırak-üş Şia, s.67.

[93]- Tenbihat-ul Celiyye fi Keşf-il esrar-il batıniyye, yazarı: Muhammed Kerim Horasani, s.40-42, Necef baskısı, yıl: 1351.

[94]- Milel ve Nihel, c.1, s.245.

[95]- Milel ve Nihel, c.1, s.245.

[96]- El-Yezidiyye, yazarı Saduk-ı Demlevici, Musil baskısı, yıl: 1368, s.164.

[97]- Tarih-u Ravzet-is Safa, Tahran baskısı, c.4, s.181.

[98]- Milel ve Nihel, c.1, s.284; Fırak-uş Şia, s.96-97.

[99]- El-Mehdiyye fi'l Islam, s.170; Fırak-uş Şia, s.72.

[100]- Fırak-uş Şia, s.47.

[101]- Fırak-uş Şia, s.97.

[102]- Bu hususta daha fazla bilgi elde etmek için "Medhi ez Sadr-ı Islam ta Karn-ı Sizdehum" adlı kitab ile "Mehdiye fi'l Islam" ve di?er tarih kitaplarına başvurunuz.

[103]- Mehdilik iddiasında bulunanların durumu dikkatle incelenir ve hadis kitaplarına müracaat edilirse bunlar arasında bir takım uydurma hadislerin de oldu?u görülecektir. Işte birkaç örnek:

"Resulullah (s.a.a) şöyle buyurdu: "Allah (c.c) Ehl-i Beyt'imden olan birini göndermedikçe kıyamet kopmaz. Onun adı benim adım ve babasının adı da babamın adının aynısıdır. Zulümle dolan yeryüzünü o adaletle dolduracaktır." (Fusul-ul Muhimme, s.274)

Bu hadiste Hz. Mehdi'nin (a.s) babasının adının Peygamber'in babasının adının (Abdullah) aynısı oldu?u yer almıştır ki Hz. Mehdi'nin babasının adının Hasan oldu?unu söyleyen sahih hadislerle çelişmektedir.

O halde denilebilir ki Muhammed b. Abdullah b. Hasan'ın Mehdi oldu?una inananlar "Babasının adı babamın adının aynısıdır" cümlesini bu hadise eklemişlerdir.

Muhammed b. Yusuf "El- Beyan" kitabında mezkur hadisi naklettikten sonra şöyle yazar: "Tirmizi de bu hadisi "Cami"de rivayet etmiştir. Ama "Babasının adı babamın adının aynısıdır" cümlesi orada yoktur.

Ebu Davud da bu hadisi sözkonusu cümle olmaksızın "Mu'zem-i Rivayat-il Huffaz-is Sikat" adlı kitabında nakletmiştir. O halde bu cümleyi sonradan ilave edilmiş olarak kabul etmek gerekir.

Ebu Hüreyre Peygamber'in (s.a.a) şöyle buyurdu?unu nakleder:

"Şüphesiz ki Mehdi'nin adı Muhammed b. Abdullah'tır. Dilinde de tutukluk vardır." (Mekatil-ut Talibiyyin, s.164)

Bu hadisi de Muhammed b. Abdullah b. Hasan'ın Mehdi oldu?unu inananlar uydurmuştur. Nakledildi?i üzere Muhammed b. Abdullah'ın konuşurken dilinde tutukluk vardı ve konuşmakta zorluk çekiyordu. Müritleri işte bu alameti Mehdili?in alameti saymış ve bu esas üzere hadis uydurmuşlardır.

Ebu Abbas, Resulullah'ın (s.a.a) Abbas'a şöyle buyurdu?unu nakletmektedir:

"Ahir zamanda zuhur edecek olan Mehdi senin soyundandır. Hidayet onunla yayılacak ve sapıklık ateşleri onunla sönecektir. Allah bu işi bizimle başlattı ve soyunla bitirecektir. (Zehair-ul Ukba, s.206.)

Ibn-i Abbas yoluyla Peygamber'den şöyle nakledilmiştir:

Dört kimse biz Ehl-i Beyt'tendir: "Seffah bizdendir, Münzir bizdendir, Mansur bizdendir ve Mehdi bizdendir. Mehdi, amcam Abbas'ın soyundandır." (Sevaik-ul Muhrika, s.235; Zehair-ul Ukba, s.206.) Üstteki iki hadis ise Beni Abbas'ın uydurdu?u hadislerdendir.

Yine Hz. Ali (as)'ın dilinden şu hedis rivayet edilmiştir:

"Horasan taraflarından gelen siyah bayrakları (taşıyanları) görünce onlara katılın. Zira Allah'ın halifesi Mehdi onların içindedir." (Yenabi-ul Mevedde, c.1, s.157.)

Muhtemelen bu hadisi de Beni Abbas'ın veya Eba Müslim-i Horasani'nin taraftarları uydurmuştur. Zira Mehdi Horasan'dan gelmeyecektir. Nitekim siyah bayraklar da Beni Abbas'ın alametlerindendi.

Keza aşa?ıdaki hadisin de Eba Müslim-i Horasani kıyamı sebebiyle uydurulmuş olması muhtemeldir. "Ehl-i Beyt'im ileride bir takım bela, azarlama ve tardedilmelere maruz kalacaktır. Ta ki do?udan siyah bayraklı bir kavim gelir.

Bunlar hakkı ister ama kendilerine verilmez, sonra, savaşırlar ve galib gelirler. O zaman kendilerine istedikleri verilir, ama onlar kabul etmezler. Ta ki onu Ehl-i Beyt'imden olan birine verirler.

O da yeryüzünü zulümle dolduktan sonra adaletle doldurur. Sizden her kim onların zamanına erişirse onlara katılsın. Velev ki karlar üzerinde sürünerek de olsa." (Isbat-ül Hüdat, c.7, s.189.)

Ebu Müslim ve Beni Abbas'ın tarihine müracaat edilirse bu ihtimalin geçerli oldu?u görülür.

Bazıları da Ömer b. Abdulaziz'i Mehdi sanıyorlardı. Bu yüzden onun için bir takım hadisler uydurdular. Örne?in: Azremi, Muhammed b. Ali'den şöyle işitti?ini nakleder:

"Nebi bizdendir Mehdi ise Abduşşems o?ullarındandır ve o da Ömer b. Abdulaziz'den başkası de?ildir."

Ebu Yakub, Muhammed b. Ali'ye şöyle dedi?ini der: "Halk Mehdi'nin sizden oldu?unu sanıyor." O dedi ki "Evet bu do?rudur. Ama o Abduşşems o?ullarındandır. Ben onun Ömer b. Abdulaziz'i kasdetti?ini sanıyorum." (Tabakat, c.5, s.333.)

Abdula'la Mevla âl-i Sam şöyle der: "Ben Ebu Abdullah (a.s) ile birlikte dışarı çıktım. "Revha" menziline gelince istırahat için durduk verdik. Imam üzerinde oldu?u halde Revha da?ına işaret ederek şöyle dedi:

"Bu da?ı görüyor musun ? Bu da?ın adı Radva da?ıdır. (Eskiden) Farsların da?ıydı. Ama bizi sevdi?inden Allah onu bizlere verdi. Bu da?da her türlü yemişli a?açlar ve nimetler var. Iki defa gizlenene (Mehdi'ye) sı?ınaktır. Bu emrin sahibi (Mehdi) iki defa bu da?da gaybete çekilecektir ki birisi kısa sürecek di?eri ise uzun." (Isbat-ül Hudat, c.7, s.5.)

Üstteki hadisin de Muhammed b. Hanefiye'nin sa? oldu?una Radva da?ında gizlendi?ine ve de onun Mehdi oldu?una inananlarca uyduruldu?unu söylemek mümkündür.

Fazl, Musa b. Sa'dan'dan, o da Abdullah b. el-Kasım el-Hazremi'den Ebu Said el- Horasani'nin şöyle dedi?ini nakleder: "Ebu Abdullah (a.s)'a "Mehdi niçin Kâim olarak adlandırılmıştır?" diye sordum. şöyle buyurdu: "Zira o öldükten sonra (dirilip) kıyam edecektir. O büyük bir iş için, Allah'ın emri için kıyam edecektir." (Isbat-ül Hudat, c.7, s.27.)

Muhtemelen üstteki hadisi de Vakıfiye fırkası veya Imam Hasan Askeri'nin öldü?üne ama sonradan dirilip kıyam ederek alemi ıslah edece?ine inananlarca uydurulmuştur. Bu hadis sened açısından zayıftır.

Mamekani, Musa b. Sa'dan hakkında şöyle der: "Onun hadisleri zayıftır. O Gulattan idi" Abdullah b. Kasım hakkında da şöyle yazar: "O bir yalancı, Gulattan ve Vakifiye fırkasındandır. Rivayetleri makbul de?ildir".

Hadis do?ru olsa da yorumlanabilir. Zira bu hadis aynı senetle başka bir keyfiyetle nakledilmiştir ki aslında bu hadisi tefsir etmektedir.

Fazl b. Şazan, Musa b. Sa'dan'dan, o da Abdullah b. el-Kasım Hazremi'den Ebi Said el-Horasani'nin şöyle dedi?ini rivayet eder: "Ebu Abdillah (a.s)'a "Mehdi ve Kâim aynı kimseler midir?" diye sordum, "Evet" dedi.

Ben, "Hangi sebebten ötürü Mehdi olarak adlandırılmıştır?" diyince şöyle buyurdu: "Zira insanları her türlü gizli şeye do?ru hidayet etmektedir. "Kâim" denilmesinin sebebi de öldükten sonra (dirilip) kıyam edece?i hasebiyledir. Yani adı ve zikri akıllardan silinecektir ve daha sonra büyük bir iş için kıyam edecektir." (Isbat-ül Hüdat, c.7, s.34.)

Ulemanında bildi?i gibi bu iki hadis aynıdır. Ama ikinci hadiste ölmesi, adının ve zikrinin unutulması şeklinde tefsir edilmiştir.

Yine Muaviye b. Ebu Süfyan Hz. Resulullah'tan (s.a.a) şu mealde uzun bir hadis nakleder: "Benden sonra Endülüs adındaki bir takım adalar fethedilecektir.

Sonra yine kafirlerin eline düşecek t ki uzak batıdan Resulullah'ın kızı Fatıma'nın soyundan olan birisi kıyam edecektir. Bu Mehdi'dir. Ahir zamanda kıyam edecektir. O zaman bu kıyametin ilk belirtilerindendir." (Isbat-ül Hüdat, c.7, s.242.)

Bu hadisi de muhtemelen batı taraflarında devlet kurmuş olan Ismailiye fırkası uydurmuştur. Ama bilindi?i üzere bütün bunlar haber-i vahid türünden rivayetler olup, yakin ifade etmemektedir.

Dolayısıyla da va'dedilmiş Mehdi'yi güzel bir şekilde tarif ve tavsif eden sayısız mütevatir hadislerle boy ölçüşemez. Böyle olunca da elbette ki hiç bir de?er ve itibarı yoktur.

[104]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.148.

[105]- Isbat-ül Hüdat, c.2, s.552.

[106]- Isbat-ül Hüdat, c.2, s.555.

[107]- Bihar-ul Envar, c.51, s.133; Isbat-ül Hüdat, c.2, s. 333 ve 399.

[108]- Bihar-ül Envar, c.51, s.135.

[109]- Isbat-ül Hüdat, c.2, s.559.

[110]- Bihar-ül Envar, c.51, s.143; Isbat-ül Hüdat, c.6, s.404.

[111]- Bihar-ul Envar, c.51, s.143; Isbat-ül Hüdat, c.6, s.404.

[112]- Bihar-ul Envar, c.52, s.322; Isbat-ul Hüdat, c.6, s.19.

[113]- Bihar-ul Envar, c.51, s.156; Isbat-ül Hüdat, c.6, s.420.

[114]- Isbat-ül Hüdat, c.6, s.275.

[115]- Bihar-ul Envar, c.51, s.160; Isbat-ül Hüdat, c.6, s.427.

[116]- El- Mehdiye fi'l Islam, s. 48-68.

[117]- Bu hususta daha fazla bilgi edinmek isterseniz bkz: Abdullah b. Seba Masalı (Seyyid Murtaza Askeri. Bu kitab merhum Abdulbâki Gölpınarlı tarafından Türkçe'ye çevrilmiştir.)

[118]- Usul-u Kafi, Islamiye baskısı, 1381 c.1, s.334.

[119]- Usul-u Kafi, c.1, s.334.

[120]- Usul-u Kafi, c.1, s.335

[121]- Usul-u Kafi, c.1, s.333

[122]- Usul-u Kafi, c.1, s.366.

[123]- Usul-u Kafi, c.1, s.369.

[124]- Usul-u Kafi, c.1, s.372.

[125]- Usul-u Kafi, c.1, s.390.

[126]- Tezkiret-u Havas-il Umme, 1385 yılı baskısı, s.182.

[127]- Nehc-ül Belaga, c.3, hutbe,147.

[128]- Nehc-ül Belaga, c.2, hutbe, 150.

[129]- Nehc-ül Belaga, c.2, hutbe, 234.

[130]- Bihar-ul Envar, c.51, s.72.

[131]- Sünen-i Ebi Davut, c.2, s.208.

[132]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.208.

[133]- Zehair-ul Ukba, s.156.

[134]- Kitab-ul Beyan fi Ahbar-i Sahib'iz-Zaman, 9.bab.

[135]- Kitab-u Yenabi'il Mevedde, c.1, s.145.

[136]- Es- Sevaik-ul Muhrika, s.165.

[137]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.183.

[138]- Kemaluddin, c.2, s.23.

[139]- Gaybet-i Şeyh, s.202.

[140]- Gaybet-i Şeyh, 2.baskı s.207.

[141]- Zehair-ul Ukba, Kahire baskısı 1356 s.16; Es-Sevaik-ul Muhrika, s.147; Füsul-ül Mühimme, s.22; El-Bidaye ve'n-Nihaye, c.5 s.20;, Kenz-ül Ümmal, Haydarabad baskısı, s.153 ve 167; Nezm-u Dürer-is Simtayn, Muhammed b. Yusuf, Necef baskısı, s.232; Tezkiret-u Havass-il Ümme, Sibt b. Cevzi, yıl: H.1285, s.182.

[142]- Es-Sevaik, s.150 ve 184; Tezkiret-u Havass-il Ümme, s.182; Zehair-ul Ukba, s.20, Nezm-u Dürer-is Simtayn, s.235.

[143]- Yenabi-ül Mevedde, c.2, s.63; Isbat-ül Hüdat, c.2, s.253.

[144]- Yenabi-ül Mevedde, c.1, s.24.

[145]- Yenabi- ül Mevedde, c.1, s.54.

[146]- Cami-u Ahadis-iş Şia, c.1, Önsöz.

[147]- Yanabi-ul Mevedde, c.1, s.104.

[148]- A'yan-uş Şia, c.3.

[149]- Yenabi-ul Mevedde, c.1, s.77.

[150]- Yenabi-ul Mevedde, c.2, s.36; Et-Tabakat-ul Kebir, c.2, 2.bölüm, s.101.

[151]- Yenabi-ül Mevedde, c.1, s.17.

[152]- Cami-u Ahadis-iş Şia, c.1, önsöz.

[153]- Cami-u Ahadis-iş Şia, c.1.

[154]- Cami-u Ehadis-iş Şia, c.1.

[155]- Daha fazla bilgi için şu kitaplara müracaat ediniz: Metalib-us Su'l, Tezkiret-u Hevass-il Ümme, Nur-ul Ebsar, Es-Savaik-ul Muhrika, Tarih-u Ibn-i Hallekan, Kitab-ul Safve, Ravzet-us Safa, Isbat-ul Vasiyye.

[156]- Kitab-u Cami-i Ahadis-uş Şia, önsöz, c.1.

[157]- Isbat-ül Hüdat, c.6 s.275.

[158]- Bihar-ul Envar, c.51, s.160.

[159]- Müntahab-ul Eser, 1.baskı, s.320.

[160]- Bihar-ul Envar, c.51, s.161.

[161]- Isbat-ül Hüdat, c.6, s.432.

[162]- Müntahab-ul Eser, s.345.

[163]- Isbat-ül Hüdat, c.6, s.430.

[164]- Gaybet-i Şeyh, s.141-142.

[165]- Isbatül Hüdat, c.7, s.292; Isbat-ül Vasiyye, s.197.

[166]- Isbat-ül Hüdad, c.6, s.431.

[167]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.433.

[168]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.20.

[169]- Isbat-ül Hüdat, c.6, s.432.

[170]- Bihar-ül Envar, c.52, s.23.

[171]- Bihar-ül Envar, c.52, s.25.

[172]- Isbat-ül Hüdat, c.6, s.311.

[173]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.20.

[174]- Isbat-ül Hüdat, c.6, s.425.

[175]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.16.

[176]- Yenabi-ül Mevedde, 82. bab.

[177]- -Isbat-ül Hüdat, c.7, s.244; Isbat-ül Vasiyye, s.198.

[178]- Yenabi-ül Mevedde, 82. bab.

[179]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.323; Yenabi-ül Mevedde, 82. bab.

[180]- Bihar-ül Envar, c.52, s.78-86.

[181]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.18; Isbat-ül Vasiyye, s.197.

[182]- Isbat-ül Hüdat, c.7, s.356. Daha fazla bilgi için şu kitaplara başvurunuz: Tebsıret-ül Veli fimen R El-Kim'el Mehdi, yazar: Seyyit Haşim-i Bahrani; Bihar-ül Envar, c.51, 1. bab, c.52, 17 ve 19. bablar.

[183]- Usul-i Kafi, bab-u Mevlid-i Ebi Muhammed-il Hasan b. Ali.

[184]- Bihar-ül Envar, c.51, s.22; Isbat-ül Hüdat, c.7, s.78; Isbat-ül Vasiyye, s.198.

[185]- Bihar-ul Envar, c.51, s.135.

[186]- Bihar-ul Envar, c.51, s.34.

[187]- -Usul-u Kafi, Mevlid-u Ebi Muhammed el Hasan b. Ali; Irşad-i Müfid; Tabersi'nin A'lam-ul Vera kitabı ve Keşf-ul ?umme, onbirinci Imam bölümü.

[188]- Bihar, c.51, s.17.

[189]- Bihar, c.51, s.25.

[190]- Kemal-ud Din, c.2, s.178.

[191]- Kemal-ud Din, c.2, s.99-103.

[192]- Kemal-ud Din, c.2, s.149

[193]- Kemal-ud Din, c.2, s.106.

[194]- Metalib-us Su'l" H.1287 yılı baskısı, s.89.

[195]- Kifayet-ul Metalib, s.312.

[196]- Fusul-ul Muhimme, 2. baskı, s.283-286.

[197]- Tezkiret-u Havass-il Umme, s.204.

[198]- Nur-ul Ebsar, Mısır baskısı, s.204.

[199]- Es Sevaik-ul Muhrika, s.206.

[200]- Sebaik-uz Zeheb, s.78.

[201]- Vefeyat-ul A'yan, c.2, s.24, H.1284 baskısı.

[202]- Ravzet-us Sefa, c.3.

[203]- El-Yevakit-u ve'l Cevahir, 1.baskı, H.1351, c.2, s.143.

[204]- El-Yevakit-u ve'l Cevahir, s.143.

[205]- Yenabi-ul Mevedde kitabından naklen, c.2, s.126.

[206]- Şezerat-uz Zeheb, Beyrut baskısı, s.141; El-Iber fi haber-i men ?ubira, Kuveyt baskısı, c.2, s.31.

[207]- Tarih-i Mensuri, s.114.

[208]- Daha fazla bilgi için Hüseyin b. Muhammed Taki Nuri'nin "Keşf-ul Estar" kitabı ile Tabersi'nin "Kifayet-ul Muvahhidin" c.2 kitaplarına başvurunuz.

[209]- Isbat-ul Vasiyye, s.166.

[210]- Isbat-ul Vasiyye, s.166.

[211]- Menakib-i Ibn-i Şehraşub, Kum baskısı, c.4, s.401 ve Isbat-ul Vasiyye, s.174.

[212]- Hediyyet-ul Ahbab, Tahran baskısı, 1329 yılı, s.76.

[213]- Hediyyet-ul Ahbab, Tahran baskısı, s.228.

[214]- Tarih-i Ulum, Piyer Ruso, tercüme Saffari, 3. baskı, s.432.

[215]- Bihar-ul Envar, c.51, s.38.

[216]- Kitab-u Ilzam-in Nasib, s.81.

[217]- Ilzam-un Nasib, s.81.

[218]- Isbat-ul Hüdat, c.6, s.386.

[219]- Isbat-ul Hüdat, c.6, s.393.

[220]- Isbat-ul Hüdat, c.6, s.350.

[221]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.165.

[222]- Seyyid Hımyeri'nin bu hususta okudu?u şiir çok uzundur. Şiirlerinin bir kısmını nakledelim ki gaybet'in vadedilmiş Mehdi'nin alametlerinden biri oldu?u anlaşılsın. Mekatil-ut Talibiyyin, s.165. /Tur/Kemal-ud Din, Şeyh Saduk, 1378 yılı baskısı, c.1, s.112-115.

[223]- A'lam-ul Vera, Tabersi, 1338 yılı, Tahran baskısı, s.416.

[224]- Rical-i Necaşi s.193; Rical-i Şeyh Tusi, s.357; Fihrist-i Şeyh Tusi, s.118.

[225]- Rical-i Necaşi, s.194.

[226]- Rical-i Necaşi, s.28; Fihrist-i şeyh Tusi, s.75.

[227]- Rical-i Necaşi, s.28; Fihrist-i Şeyh Tusi, s.75.

[228]- Rical-i Necaşi, s.215; Rical-i Şeyh Tusi, s.384; Fihrist-i Şeyh Tusi, s.147.

[229]- Rical-i Necaşi, s.195; Rical-i Şeyh Tusi, s.419.

[230]- Rical-i Necaşi, s.235; Rical-i Şeyh Tusi, s.420-434; Fihrist-i Şeyh Tusi, s.150.

[231]- Isbat-ul Hüdat, c.7, s.69; Bihar-ul Envar, c.52, s.155.

[232]- Bihar-ul Envar, c.52, s.153.

[233]- Bihar-ul Envar, c.51, s.33.

[234]- Bihar-ul Envar, c.51, s.349 ve Isbat-ul Hüdat, c.7, s.460.

[235]- Bihar-ul Envar, c.53, s.178.

[236]- Envar-un Nu'maniyye, Tebriz baskısı, c.2, s.24.

[237]- Bihar-ul Envar, c.51, s.346.

[238]- Bihar-ul Envar, c.51, s.352.

[239]- Bihar-ul Envar, c.51, s.350.

[240]- Bihar-ul Envar, c.51, 349.

[241]- Bihar-ul Envar, c.53, s.150.

[242]- Bihar-ul Envar, c.51, s.306.

[243]- Kitab-u Gaybet-i Nu'mani, s.91.

[244]- Isbat-ul Hüdat, c.7, s.360.

[245]- Rical-u Buali, H.1102 baskısı, s.312.

[246]- Rical-u Mamekani, Necef baskısı, H.1352, c.1, s.200; Isbatul Hüdat, c.7, s.294.

[247]- Bihar-ul Envar, c.51, s.326.

[248]- Rical-u Ebu Ali, s.220 ve Rical-u Mamekani, c.2, s.245.

[249]- Menhec-ul Mekal, Tahran baskısı, 1307 yılı, s.219.

[250]- Bihar-ul Envar, c.51, s.348.

[251]- Bihar-ul Envar, c.51, s.345.

[252]- Bihar-ul Envar, c.51, s.346.

[253]- Bihar-ul Envar, c.51, s.316.

[254]- Bihar-ul Envar, c.51, s.335.

[255]- Bihar-ul Envar, c.51, s.326; Isbat-ul Hüdat, c.7, s.302.

[256]- Menhec-ul Mekal, s.305 ve Rical-u Mamekani, c.3, s.149.

[257]- Rical-u Mamekani, c.3, s.149.

[258]- Bihar-ul Envar, c.51, s.349.

[259]- Bihar-ul Envar, c.51, s.325.

[260]- Bihar-ul Envar, c.51, s.338.

[261]- Bihar-ul Envar, c.51, s.351.

[262]- Bihar-ul Envar, c.51, s.552.

[263]- Bihar-ul Envar, c.51, s.355.

[264]- Bihar-ul Envar, c.51, s.352.

[265]- Bihar-ul Envar, c.51, s.353.

[266]- Bihar-ul Envar, c.51, s.359.

[267]- Kemal-ud Din, c.2, s.180.

[268]- Isbat-ul Hüdat, c.7, s.340.

[269]- Rical-u Mamekani, c.1, s.200.

[270]- Rical-u Mamekani, c.2, s.304.

[271]- Bihar-ul Envar, c.51, s.360.

[272]- Bihar-ul Envar, c.51, s.361.

[273]- Isbat-ul Vasiyye, s.206.

[274]- ­Isbat-ul Hüdat, c.6, s.393.

[275]- Bihar-ul Envar, c.51, s.217.

[276]- Bihar-ul Envar, c.52, s.91.

[277]- Bihar-ul Envar, c.52, s.113.

[278]- Bihar-ul Envar, c.51, s.152.

[279]- Isbat-ul Hüdat, c.6, s.437.

[280]- Maide 1. ayet, Isra 34. ayet ve Muminun 8. ayetlerde akit ve emanetin riayet edilmesi emredilmektedir.

[281]- Bihar-ul Envar, c.52, s.96.

[282]- Yanabi-ul Mevedde, c.2, s.217.

[283]- Bihar-ul Envar, c.52, s.122.

[284]- Bihar-ul Envar, c.52, s.122 ila 150.

[285]- Nehc-ul Belaga, c.2, Hutbe 146.

[286]- Tarih-i Yakubi, Necef baskısı, H.1384, c.3, s.142.

[287]- Mekatil-ul Talibiyyin, s.143.

[288]- Mekatil, s.143-154.

[289]- Mekatil, s.278.

[290]- Mekatil, s.392.

[291]- Mekatil, s.308-321.

[292]- Mekatil, s.415-418.

[293]- Mekatil, s.294-296.

[294]- Ezva al-es Sunnet-il Muhammediyye, 1.baskı s.29.

[295]- Ezva, s.30.

[296]- En Nesaih-ul Kafiye, 3.baskı, s.87.

[297]- En Nesaih-ul Kafiye, s.88.

[298]- Tarih-i Yakubi, c.3, s.202.

[299]- El- Imame ves Siyase c.2, s.177-180.

[300]- Tarih-i Yakubi, c.3, s.206.

[301]- Mekatil, s.244.

[302]- Mekatil, s.241.

[303]- Tarih-i Ba?dat, c.2, s.33.

[304]- En Nesaih-ul Kafiye, s.109.

[305]- Ezva, s.271

[306]- El-Havi lil-Fetava, c.2, s.159.

[307]- Tarih-i Ibn-i Asakir c.4, s.9.

[308]- Bihar, c.51, s.224. Bunun gibi 46 hadis daha vardır.

[309]- Britanya Ansiklopedisi, c.14, s.376.

[310]- Her paund 450/59 gramdır.

[311]- Amerika Ansik. c.17, s.463.

[312]- Ittilaat Gazetesi.

[313]- Yıllık şöhret dergisi No:1342 s.289 Fransız dergisi Kenstlasin dergisinden tercüme. Justin Gilas'ın kaleminden.

[314]- Kitab-ul Mehdi/Şehid Sadr, El-Muktataf dergisinden naklen, yıl: 59 no:3.

[315]- Muntehab-ul Eser, s.278, El-Hilal dergisinden naklen, yıl 38 sayı 5.

[316]- Danişmend dergisi, sayı 7, yıl 3, Yabancı dergilerden tercüme Dr. Kuşyar.

[317]- Danışmend, sayı 4, yıl 4, "insan yaşlanınca" kitabının bir bölümünün tercümesi.

[318]- Danişmend, sayı 5, yıl 1342.

[319]- Danişmend, sayı 6, yıl 6.

[320]- Danişmend Dergisi, s.1, yıl 6.

[321]- Tarih-u Muruc-iz Zeheb, c.1, s.2.

[322]- Bihar-ul Envar, c.52, 152.

[323]- Bihar-ul Envar, c.52, s.154.

[324]- Envar-un Nu'maniyye, Tebriz baskısı, c.2, s.58.

[325]- Ez- Zeria, c.5, s.106.

[326]- Bihar-ul Envar, c.52, s.59-174.

[327]- Örne?in şu dua gibi: "Allahım, (Hz. Mehdi'ye) nefsinde, ehlinde, evlatlarında, soyunda, ümmetinde ve emri altında olan herkeste onun gözlerini nurlandıracak şeyi ba?ışla kendisine (Mefatih-ul Cinan);

Nahiye ziyaretinde ise şöyle gelmiştir: "Allah'ım; ona kendi nefsinde, soyunda, Şia'sında, emri altında olanlarda, kendisine yakın olanlarda, yakın olmayanlarda, düşmanında ve bütün dünya ehlinde gözlerini aydınlatacak şeyi ba?ışla" ( Mefatih-ul Cinan)

[328]- Bihar-ul Envar, c.5, s.317.

[329]- Bihar-ul Envar, c.52, s.103.

[330]- Bihar, c.52, s.103.

[331]- Bihar, c.52, s.104-117.

[332]- Bihar-ul Envar, c.52, s.250.

[333]- Egani, c.16, s.171.

[334]- Tarih-i Taberi, c.7, s.25.

[335]- Bihar-ul Envar, c.52, s.193-197, Sahih-i Müslim, c.18, s.46-87, Sünen-i Ebi Davud, c.2, s.212.

[336]- Sahih-i Müslim, c.18, s.79, Sünen-i Ebi Davud, c.3, s.214.

[337]- Yuhanna Risalesi, 2.Bab, 22.ayet.

[338]- Yuhanna Risalesi, 1.Bab, 18. ayet.

[339]- Yuhanna Risalesi, 4.Bab, 3.ayet.

[340]- Yuhanna 2. Risale, 7. ayet.

[341]- El- Mizan, c.3 ve "Iran'da Tarih ve Takvim" kitabına müracaat ediniz.

[342]- Bihar-ul Envar, c.52, s.197.

[343]- Sünen-i Ebi Davud, c.2.

[344]- Sünen-i Ebi Davud, c.2.

[345]- Mecme-uz Zevaid, c.7, s.333.

[346]- Bihar-ul Envar, c.52, s.199.

[347]- Bihar-ul Envar, c.52, s.336.

[348]- Bihar-ul Envar, c.52, s.316.

[349]- Bihar-ul Envar, c.52, s.351.

[350]- Bihar, c.52, s.336.

[351]- Bihar-ul Envar, c.52, s.244.

[352]- Bihar-ul Envar, c.52, s.332.

[353]- Isbat-ul Hudat, c.7, s.105.

[354]- -Müddessir/8

[355]- Isbat-ul Hudat, c.6, s.364.

[356]- Isbat-ul Hudat, c.7, s.172, Bihar-ul Envar, c.52, s.389.

[357]- Bihar-ul Envar, c.52, s.311.

[358]- Usul-i Kafi, c.1, s.279.

[359]- Isbat-ul Hudat, c.6, s.420.

[360]- El- Havi lil Fetava, Siyuti, c.2, s.124.

[361]- Bihar, c.52, s.96.

[362]- Bihar, c.51, s.133.

[363]- Kemal-ud Din, c.2, s.357.

[364]- Kemal-ud Din, c.2, s.327.

[365]- Kemal-ud Din, c.2, s.358.

[366]- Araf/71.

[367]- Kemal-ud Din, c.2, s.358.

[368]- Bihar-ul Envar, c.51, s.218.

[369]- Bihar, c.52, s.358.

[370]- Bihar, c.52, s.366.

[371]- Kemal-ud Din, c.2, s.357.

[372]- Gaybet-i Nu'mani, s.106.

[373]- Ahzab/6.

[374]- Maide/48.

[375]- "Et-Teratib-ul Idariye" ve "Kitab-ul Emval" kitaplarına bakınız.

[376]- Enfal/65.

[377]- Nisa/105.

[378]- Nisa/59.

[379]- Enfal/46.

[380]- Nisa/64.

[381]- Hac/78.

[382]- Tevbe/41.

[383]- Saf/11.

[384]- Bakara/190.

[385]- Nisa/76.

[386]- Enfal/39.

[387]- Nisa/75.

[388]- Tevbe/12.

[389]- Tevbe/36.

[390]- Enfal/60.

[391]- Maide/39.

[392]- Nur/2.

[393]- Al-i Imran/104.

[394]- Nisa/135.

[395]- Şura/13.

[396]- Al-i Imran/144.

[397]- Nehc-ul Bela?a, 40.Hutbe.

[398]- Vesail-uş Şia, c.11, s.35-41, Bihar, c.52 kitaplarına müracaat ediniz.

[399]- Vesail c.11 s.35, Bihar c.52 s.301 Bu babdaki onuncu hadis de aynı kimse tarafından rivayet edilmiştir ki bu hadisin bir bölümüdür ve ayrı bir hadis saymamak gerekir.

[400]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.157.

[401]- Aynı kaynak, s.158.

[402]- Aynı kaynak, s.162.

[403]- Uyun-ul Ahbar, 25. Bab.

[404]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.88.

[405]- Aynı kaynak, s.88.

[406]- Bihar, c.46, s.199.

[407]- Bihar, c.46, s.199.

[408]- Bihar, c.46, s.199.

[409]- Bihar, c.46, s.196.

[410]- Mekatil-ut Talibiyyin, s.91.

[411]- Mekatil-ut Talibiyyin s.99.

[412]- Bihar, c.46, s.174.

[413]- Bihar, c.46, s.174.

[414]- Bihar, c.46, s.194.

[415]- Bihar, c.48, s.315.

[416]- Vesail, c.11, s.36, Bihar, c.52, s.302.

[417]- Müstedrek-ul Vesail, c.2, s.248.

[418]- Müstedrek-ul Vesail c.2 s.248.

[419]- Müstedrek-ul Vesail, c.2, s.248.

[420]- Vesail, c.11, s.36.

[421]- Vesail, c.11, s.37.

[422]- Vesail, c.11, s.41.

[423]- Vesail, c.11, s.39.

[424]- Müstedrek-ul Vesail, c.2, s.248.

[425]- Müstedrek'ul- Vesail, c.2, s.248.

[426]- Vesail, c.11, s.36.

[427]- Vesail, c.11, s.39.

[428]- Vesail, c.11, s.40.

[429]- Vesail, c.11, s.37.

[430]- Vesail, c.11, s.38.

[431]- Vesail, c.11, s.37.

[432]- Vesail, c.11, s.37.

[433]- Müstedrek-ul Vesail, c.2, s.248.

[434]- Tevbe/12.

[435]- Tevbe/36.

[436]- Enfal/39.

[437]- Nisa/75.

[438]- Nisa/76.

[439]- Hac/77.

[440]- Bakara/190.

[441]- Al-i imran/104.

[442]- Nisa/135.

[443]- Enfal/60.

[444]- Nehc-ul Belaga, 2.Hutbe.

[445]- El-Kamil fi't-Tarih, c.4, s.48, Beyrut baskısı.

[446]- Tuhef-ul Ukul, s.242.

[447]- Bihar, c.52, s.370.

[448]- Bihar, c.52, s.327.

[449]- Bihar, c.52, s.279-380.

[450]- Bihar, c.51, s.55 ve Isbat-ul Hudat, c.7, s.50.

[451]- Isbat-ul Hudat, c.7, s.215 ve 247.

[452]- Bihar, c.52, s.345.

[453]- Bihar, c.52, s.381 ve 376.

[454]- Gaybet-i Nu'mani, s.125.

[455]- Al-i Imran/83.

[456]- Bihar, c.52, s.340.

[457]- Bihar, c.52, s.390.

[458]- Tevbe/33.

[459]- Bihar, c.52, s.346.

[460]- Bihar, c.52, s.340.

[461]- Bihar, c.51, s.62.

[462]- Hac/41.

[463]-Bihar, c.51, s.47.

[464]- Bihar, c.51, s.146.

[465]- Bihar, c.52, s.378.

[466]- Sefinet-ul Bihar, Kum baskısı.

[467]- Sefinet'ul-Bihar, Kum baskısı.

[468]- Bihar, c.60, s.216.

[469]- Bihar, c.52, s.190.

[470]- Tarih'u Ibn-i Esakir, c.1, s.87.

[471]- Bihar, c.52, s.328.

[472]- Isbat-ul Hudat, c.7, s.49.

[473]- Bihar, c.52, s.335.

[474]- Isbat-ul Hudat, c.7, s.401.

[475]- Bihar, c.52, s.244.

[476]- Bihar, c.52, s.358.

[477]- Bihar, c.51, s.218.

[478]- Bihar, c.52, s.336.

[479]- Enbiya/105.

[480]- Bihar, c.52, s.352.

[481]- Isbat-ul Hudat, c.7, s.110.

[482]- Isbat-ul Hudat, c.72, s.83.

[483]- Bihar, c.51, s.82.

[484]- Ispat-ul Hudat, c.7, s.52.

[485]- Muntehab-ul Eser, s.98.

[486]- Yenabi-ul Mevedde, c.2, s.179.

[487]- Bihar, c.52, s.347.

[488]- Isbat-ul Hudat, c.7, s.86.
[489]- Keşf-ül Gumme, c.3, s.254, Irşad-u Mufid, s.343.
[490]- Bihar, c.52, s.326.
[491]- Bihar, c.52, s.325.
[492]- Bihar, c.52, s.320.
[493]- Kitab-u Telhis'i Tarih'i Nebil-i Zerendi, s.135-138.
[494]- Kevser suresinin tefsiri.
[495]- Kevser suresinin tefsiri.
[496]- Kevser suresinin tefsiri.