پرورش استقلال و اعتماد به نفس‏

پرورش استقلال و اعتماد به نفس‏

قبلًا گفته شد كه كودك در دو سال اول زندگى‌، در تأمين نيازهاى‌ خود كاملًا ناتوان و وابسته است. نياز دارد به فرد يا افرادى‌ كه از او حمايت كنند و حوايج‏اش را تأمين نمايند، تا در پناه و به دل‏گرمى‌ آن‏ها به رشد خويش ادامه دهد.

بهترين كسانى‌ كه مى‌‏توانند اين نياز طبيعى‌ را تأمين كنند والدين؛ به ويژه مادر مى‌‏باشد. امّا بايد به اين نكته بسيار مهم توجه داشته باشند كه كودك با وجود اين كه بدون يك پناه‏گاه مورد اعتماد نمى‌‏تواند به حيات خود ادامه دهد و بايد به او كمك كرد، در عين حال بايد به سوى‌ استقلال و اعتماد به نفس حركت نمايد و پرورش استقلال او از همين زمان بايد شروع و پايه‏گذارى‌ شود. و اين موضوع بسيار مهم بايد جزء برنامه والدين قرار گيرد.

كودك در اين مدت كارهاى‌ زيادى‌ را به تدريج ياد مى‌‏گيرد و انجام مى‌‏دهد؛ مانند: گرفتن اشيا، تلفظ برخى‌ كلمات، نشستن، سينه‏ خيز حركت كردن، ايستاده راه رفتن، كفش پوشيدن، غذا را در هان گذاشتن، با اسباب‏ بازى‌‏هاى‌ ساده مانند جغ جغه بازى‌ كردن.

وقتى‌ مادر احساس كرد كه فرزندش براى‌ انجام كارى‌ آماده است و قصد دارد آن را انجام دهد بايد او را تشويق نمايد، ولى‌ در كارش دخالت نكند و بگذارد خودش انجام دهد. اگر خوب بلد نيست آن قدر آزمايش مى‌‏كند تا ياد بگيرد و در صورت ضرورت مى‌‏تواند او را راهنمايى‌ و كمك كند. ليكن صلاح نيست كه به جاى‌ او خودش آن كار را انجام دهد؛ مثلًا اگر احساس كرد كه كودك ميل دارد قاشق را بگيرد و خودش غذا را در دهان بگذارد، بايد مادر اجازه بدهد كه برطبق اراده خودش غذا بخورد، تا بدين وسيله اعتماد به نفس پيدا كند. البته مادر مى‌‏تواند نحوه قاشق گرفتن و غذا برداشتن را به او ياد بدهد و در اين باره به او كمك كند، امّا نبايد به بهانه جلوگيرى‌ از كثافت‏كارى‌، او را از استقلال در غذا خوردن منع كند و خودش غذا در دهان او بگذارد.

به طور كلى‌ مادر در تمام كارهايى‌ كه كودك قصد انجام آن‏ها را دارد، بايد نقش راهنما و كمكى‌ ايفا كند، نه اين كه خودش تصدى‌ آن‏ها را برعهده بگيرد.

بدين وسيله مى‌‏تواند نيروى‌ استقلال‏طلبى‌ و اعتماد به نفس را در او پرورش دهد.

يكى‌ از دانشمندان مى‌‏نويسد:

در كارهايى‌ كه براى‌ كودك دشوار است او را راهنمايى‌ كنيد امّا تبديل به عاملى‌ براى‌ حل كليه مسائل او نگرديد. ديده شده بعضى‌ از والدين به خاطر علاقه شديد نسبت به فرزند خود بدون توجه به عواقب وخيم آن، كليه كارهاى‌ او را انجام مى‌‏دهند و به قول معروف اجازه نمى‌‏دهند كه دست به سياه و سفيد بزند.

در نتيجه فردى‌ نالايق و متكى‌ به ديگران را پرورش مى‌‏دهند. همواره سعى‌ كنيد نسبت به دو مورد در باره فرزند خود سخت‏گيرى‌ نماييد: اول اعمالى‌ كه خطرناك هستند. دوم رفتارى‌ كه باعث سلب حقوق ديگران گردد.[1] همو مى‌‏نويسد:

وظيفه هر پدر و مادرى‌ است كه با فرزند خود مأنوس بوده و به او كمك نمايند.

اطفال مى‌‏آموزند كه براى‌ حل مشكلات مى‌‏توانند از كمك ديگران استفاده نمايند، لذا مرتب به شما رجوع مى‌‏كنند. توصيه مى‌‏كنيم با صبر و حوصله و به طرز مناسبى‌ با خواست‏هاى‌ او برخورد نماييد. در برخى‌ موارد عدم برخورد مناسب شرايطى‌ را در كودك مهيا كرده كه براى‌ هر كمك گرفتنى‌ شروع به گريه مى‌‏كند. از طرف ديگر محبت بى‌‏اندازه و در پى‌ كودك راه افتادن و رفع حاجات نيز به سهم خود ضررهاى‌ جبران‏ناپذيرى‌ را بر او وارد مى‌‏سازد. روش صحيح اين است كه سعى‌ كنيد كودك را متكى‌ به خودتان بار نياوريد. لذا كارها و مسائلى‌ كه خود به تنهايى‌ قادر به انجام و حل آن‏ها است بايد فقط توسط خود كودك انجام بگيرد و در اين راه نظارت غير مستقيم و پنهانى‌ بسيار مفيد به نظر مى‌‏رسد.[2] تذكر اين مطلب را لازم مى‌‏دانيم كه استعدادهاى‌ مختلف كودك، به تدريج شكوفا مى‌‏شوند و همه اطفال يكسان نيستند؛ بعضى‌ زودتر براى‌ انجام كارى‌ آماده مى‌‏شوند و برخى‌ ديرتر. شما منتظر بمانيد تا علائم پيدايش استعداد در فرزندتان آشكار گردد. در آن وقت او را براى‌ انجام آن عمل تشويق و كمك كنيد و در اين كار هيچ گاه عجله نكنيد و فرزندتان را با ساير كودكان مقايسه ننماييد.

مبادا قبل از ظهور علائم استعداد او را به كارى‌ وادار نماييد كه ممكن است در اثر عدم آمادگى‌ احساس ضعف و ناتوانى‌ كند و ضربه‏اى‌ بر روحش وارد گردد.‏[3]

[1]. همان، ص 132.
[2]. همان، ص 126.
[3] امينى‌، ابراهيم، اسلام و تعليم و تربيت، 1جلد، بوستان كتاب (انتشارات دفتر تبليغات اسلامى‌ حوزه علميه قم) - قم، چاپ: سوم، 1387.