پرورش نظم و انضباط

پرورش نظم و انضباط

رعايت نظم و انضباط را از آغاز ولادت و در زمان شيرخوارگى‌ بايد پايه‏گذارى‌ كرد، براى‌ رسيدن به اين هدف مى‌‏توان از دو وسيله استفاده كرد:

 

وسيله اول: تنظيم برنامه براى‌ شير دادن و تغذيه كودك.

قبلًا گفته شد كه مادر به دو طريق مى‌‏تواند به فرزندش شير بدهد: با برنامه و بدون برنامه. در طريق اول برنامه‏اى‌ را براى‌ شير دادن و تغذيه تنظيم مى‌‏كند و در فاصله‏هاى‌ معين و در رأس ساعت مخصوص، به كودك خود شير مى‌‏دهد تا سير شود و در بين دو فاصله از شير دادن به او خوددارى‌ مى‌‏نمايد. در اين صورت كودك با برنامه مخصوصى‌ عادت مى‌‏كند، هم براى‌ بهداشت و سلامت دستگاه گوارش او مفيد است و هم بدين وسيله به رعايت نظم و انضباط عادت مى‌‏كند.

ولى‌ در طريق دوم براى‌ شير دادن برنامه خاصى‌ تنظيم نمى‌‏شود بلكه هر وقت كودك گريه كرد پستان در دهانش مى‌‏گذارد. در اين صورت كودك با بى‌‏نظمى‌ پرورش مى‌‏يابد. هر وقت كه خواست گريه را سر مى‌‏دهد و اسباب مزاحمت‏ مادر را فراهم مى‌‏سازد تا پستان در دهانش بگذارد. با چنين وضعى‌ خو مى‌‏گيرد و عادت مى‌‏كند، وقتى‌ هم كه بزرگ شد، پاى‌‏بند نظم و انضباط نيست و از ديگران نيز انتظار دارد كه همانند مادر همواره در خدمتش باشند، در صورتى‌ كه ديگران چنين تعهدى‌ را نداده‏اند.

 

وسيله دوم: تنظيم برنامه براى‌ خواب.

نوزاد از زمان ولادت تا دو هفته يا قدرى‌ بيش‏تر غالباً در حال خواب يا برزخ بين خواب و بيدارى‌ است و بيش از هر چيز به استراحت و آرامش احتياج دارد.

در مواقع معيّنى‌ به او شير بدهيد و بگذاريد استراحت كند. نوزاد در اين زمان شبيه بيمارى‌ است كه تازه از اتاق عمل بيرون آمده و بيش از هر چيز به استراحت نياز دارد. بگذاريد كارخانه ظريف و تازه كار بدن كودك، استراحت كند و به تدريج خود را با شرايط و اوضاع جديد جهان خارج رحم مادر تطبيق دهد.

يكى‌ از دانشمندان مى‌‏نويسد:

قلقلك دادن و دائماً بوسيدن و هر آن او را از زمين برداشتن تا به ديگران نشانش دهند و دم‏به دم براى‌ زيبا جلوه دادن او لباسش را عوض كردن، همه اينها تحريكات نامطلوبى‌ هستند كه بايد از آن اجتناب كرد. طفل اسباب‏بازى‌ نيست، او محيط آرام براى‌ رشد خويش لازم دارد. نبايد كارى‌ كرد كه حالت آرامش درونى‌ او برهم بخورد. صداهاى‌ شديد و فشار دادن او و بالا و پايين انداختن وى‌ و بوسه‏هاى‌ آبدار و با فشار نثار او كردن، همه در رشد منظم و آرامش خاطر او مؤثر واقع مى‌‏شوند.[1] بعد از چندى‌، ساعت‏هاى‌ خواب او كمتر شده و به تدريج به ساعت‏هاى‌ بيدارى‌‏اش اضافه مى‌‏شود تا به حال اعتدال برسد. البته همه بچه‏ها از جهت‏ خواب يكسان نيستند. مزاج‏ها مختلف است، بعضى‌ بيش‏تر مى‌‏خوابند و برخى‌ كمتر. امّا كودك اگر سالم باشد مدت خوابش بيش‏تر از بيدارى‌ خواهد بود.

خوب است مادر مزاحم خواب كودك نباشد بگذارد هر چه مى‌‏خواهد بخوابد.

صداى‌ خشن بلندگو، راديو، تلويزيون و هر صداى‌ شديد و ناگهانى‌ ديگر بر اعصاب و مغز ظريف كودك- و حتى‌ نوزاد- تأثيرات سوئى‌ خواهد گذاشت؛ گرچه عكس‏العملى‌ هم از خود نشان ندهد. براى‌ خواب كودك مكان آرامى‌ را پيدا كنيد و نور اتاق را كم كنيد تا به مقدار كافى‌ استراحت نمايد.

براى‌ خواب كودك در شب برنامه‏اى‌ را تنظيم كنيد، به طورى‌ كه تا صبح بخوابد مزاحم خواب و استراحت شما نشود. قبل از خواب با شير يا غذاى‌ ديگر كاملًا او را سير كنيد سپس او را در گهواره يا بستر بگذاريد، در كنارش بمانيد تا خوابش ببرد و در صورت لزوم گهواره‏اش را بجنبانيد و برايش بخوانيد و زمزمه كنيد. اگر وسط شب از خواب بيدار شد چنان چه موقع شير خوردن است شيرش بدهيد و بگذاريد در گهواره بخوابد و اگر موقع شير خوردنش نيست، سرى‌ به او بزنيد ولى‌ وى‌ را به حال خود بگذاريد تا خوابش ببرد. ممكن است از شما انتظار داشته باشد باز هم برايش بخوانيد و گهواره‏اش را بجنبانيد ولى‌ او را به اين موضوع عادت ندهيد، قدرى‌ صبر كنيد خودش خوابش مى‌‏برد. اگر بى‌‏جهت گريه مى‌‏كند بگذاريد گريه كند از كنارش دور شويد تا شما را نبيند، خوابش مى‌‏برد. بايد بچه بفهمد كه ديگران هم حق استراحت دارند و بى‌‏جهت و بر طبق دلخواه مزاحم آن‏ها نشود. البته همه اينها در صورتى‌ است كه گريه او بى‌‏جهت باشد امّا اگر دردى‌ دارد يا جايش‏تر است ابتدا مانع را برطرف سازيد، آن گاه او را در گهواره بگذاريد.

در ساعت‏هاى‌ معينى‌ از روز- قبل و بعدازظهر- نيز وسيله استراحت كودك را فراهم سازيد و در اتاق خلوتى‌ او را بخوابانيد، چون اعصاب ظريف كودك نياز بيش‏ترى‌ به استراحت دارد. ممكن است در اثر بازى‌‏گوشى‌ ميل نداشته باشد بخوابد ولى‌ اگر مقدارى‌ صبر و مقاومت به خرج دهيد به تدريج به اين عمل عادت مى‌‏كند. با اجراى‌ چنين برنامه‏اى‌ هم اعصاب كودك آرامش مى‌‏يابد، هم به رعايت نظم عادت مى‌‏كند و هم شما مى‌‏توانيد به كارهاى‌ منزل برسيد.

يكى‌ از دانشمندان مى‌‏نويسد:

گاهى‌ اوقات مشاهده شده كه نوزاد، شب هنگام به مدت كوتاهى‌ بيدار مى‌‏شود.

ممكن است بهانه گرفته و حتى‌ گريه نمايد و يا شروع به ايجاد سروصدا كرده و انگشت يا پستانك خود را بمكد. اين حالات در انسان كاملًا طبيعى‌ است و حتى‌ بزرگ‏سالان هم مواقعى‌ در شب بيدار شده و دوباره بخواب مى‌‏روند.

بنابراين، نوزاد هم به آن عادت خواهد نمود. به شرطى‌ كه والدين او را به حال خود رها ساخته و پيش او نروند، در غير اين صورت عادت مى‌‏كند كه هر وقت بيدار شد مادرش را بالاى‌ سرش ببيند تا دوباره آرام گرفته و به خواب برود.

بايد تذكر بدهيم كه مادران گرامى‌ حتماً برنامه‏اى‌ براى‌ خواب كودكان در شبانه روز تنظيم نمايند. داشتن برنامه آرامش و استراحت كافى‌ را براى‌ آن‏ها به همراه دارد. عدم وجود برنامه منظم مشكل بى‌‏خوابى‌ كاذب، بهانه‏گيرى‌ و خستگى‌ را براى‌ مادر و كودك به بار مى‌‏آورد.[2]‏[3]

 

[1]. روانشناسى‌ كودك، ص 223.
[2]. اولين سال زندگى‌، ص 48.
[3] امينى‌، ابراهيم، اسلام و تعليم و تربيت، 1جلد، بوستان كتاب (انتشارات دفتر تبليغات اسلامى‌ حوزه علميه قم) - قم، چاپ: سوم، 1387.