روش امیرالمؤمنین علیه‌السلام در بیت‌المال

روش امیرالمؤمنین علیه‌السلام در بیت‌المال

 

1. امام علی علیه‌السلام فرمود:

سوگند به خدا اگر بیت‌المال تاراج شده [ اموالی را که عثمان به ناحق به بعضی خویشانش بخشیده بود] پیدا کنم، باز می‌گردانم؛ اگر چه با آن‌ها زن‌ها شوهر کرده و کنیزانی خریده باشند، زیرا در عدالتْ وسعت و گشایشی است و کسی که اجرای عدالت او را به تنگ آوَرد، جور و ستم تنگ‌تر خواهد بود.[97]

2. آن حضرت به یکی از شیعیانش که از او مالی تقاضا می‌کرد، فرمود:

این مال از من و تو نیست بلکه مال همه مسلمانان است.[98]

3. امیرمؤمنان به یکی از کارگزارانش (زیاد بن أبیه؛ جانشین فرماندار بصره)[99] در نامه‌ای تند و تکان دهنده درباره حیف و میل بیت‌المال، چنین اخطار داد:

به خدا قَسم، قَسمی صادقانه، که اگر به من خبر برسد که در بیت‌المال مسلمانان به چیزی اندک یا بزرگ خیانت کرده و بر خلاف دستور شرع هزینه کرده‌ای، بر تو سخت خواهم گرفت؛ چنان سخت‌گیری که تو را کم مایه و خوار و ذلیل گرداند.[100]

 

 

[97] . نهج البلاغه، خطبه 15: وَاللّهِ لَوْ وَجَدتُهُ قَدْتُزّوِجَ بِهِ النِّساءُ وَ مُلِكَ بِهِ الإماءُ لَرَدَدْتُه فَاِنَّ فِى الْعَدْلِ سَعَةً وَ مَنْ ضاقَ عَلَيْه العَدْلُ فالجَورُ عَلَيْه أضْيَقُ.
[98] . همان، خطبه 231: اِنَّ هذَا المالَ لَيْسَ لى وَ لا لَكَ وَ إنَّما هُوَ فَىْ‏ءٌ لِلْمُسْلِمينَ. عبداللّه‏ بن رمعة، ازيارانِ امام على عليه‏ السلام بود كه پدر و عمو و برادرش را مسلمانان در جنگ بَدر كُشتند. جَدّش اَسود نيز پيامبر اكرم صلى‏‌الله‏‌عليه‌‏و‏آله را بسيار مى‏آزرد، ولى او به شيعيان اميرمؤمنان عليه السلام پيوست و گمان مى ‏كرد آن حضرت به وى بيشتر توجه مى‏كند؛ اما پاسخ امام عليه ‏السلام او را به خود آورد!
[99] . پس از جنگ جَمل، اميرالمؤمنين على عليه‏ السلام عبداللّه‏ بن عباس را فرماندار بصره كرد. در همان روزگار در اهواز و فارس و كرمان به وجودش نيازمند شدند. ابن عباس، «زياد بن ابيه» را جانشين خود در بصره ساخت و به سوى اهواز و فارس و... رفت.
[100] . همان، نامه 20: وَ إِنِّي أُقْسِمُ بِاللَّهِ قَسَماً صَادِقاً لَئِنْ بَلَغَنِي أَنَّكَ خُنْتَ مِنْ فَيْءِ الْمُسْلِمِينَ شَيْئاً صَغِيراً أَوْ كَبِيراً لأَشُدَّنَّ عَلَيْكَ شَدَّةً تَدَعُكَ قَلِيلَ الْوَفْرِ ثَقِيلَ الظَّهْرِ ضَئِيلَ الأَمْرِ.