قبل از قیامت به حساب برسیم

قبل از قیامت به حساب برسیم

کسی که به معاد و حساب و کتاب و کیفر و پاداش اعمال، ایمان و عقیده دارد و می‌داند که همه اعمالش ثبت‌وضبط می‌شود و در قیامت بطور دقیق مورد محاسبه قرار می‌گیرد و پاداش خوب یا بد آنها عایدش خواهد شد، چگونه می‌تواند نسبت به اعمال و گفتار و اخلاقش بی‌تفاوت و بی‌عنایت باشد؟ اصلا فکر نکند که در طول روز و هفته و ماه و سال و عمر، چه می‌کند؟ و چه توشه‌ای برای سفر آخرتش می‌فرستد؟.

لازمه ایمان این است که در همین دنیا به حساب اعمالمان برسیم و خوب بیندیشیم که چه کرده‌ایم و چه می‌کنیم؟ همانگونه که یک تاجر عاقل هرروز و هر ماه و هرسال به حساب دخل و خرج خود می‌رسد، مبادا ضرر کند یا سرمایه‌اش به هدر رود.

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: «قبل از اینکه در قیامت به حساب شما

برسند، در همین دنیا اعمال خودتان را توزین کنید»[12].

حضرت علی علیه السّلام فرمود: «هركس كه در اين جهان به حساب نفس خود برسد سود خواهد برد»[13].

حضرت امام علی نقی علیه السّلام فرمود: «از ما نيست كسى كه هرروز به حساب خودش نرسد، پس اگر عمل صالحى انجام داده از خدا توفيق زيادتر بخواهد و اگر كار زشتى را مرتكب شده استغفار و توبه كند»[14].

حضرت علی علیه السّلام فرمود: «هركس كه به حساب نفس خود برسد سود مى‏برد و هركس كه از حساب غافل بماند زيان مى‏بيند، و هركس كه در اين دنيا بترسد، در قيامت در امان خواهد بود، و هركس كه پند بگيرد، بينا مى‏شود، و هر كس كه ببيند، مى‏فهمد، و هركس كه بفهمد، دانا مى‏شود»[15].

پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله به ابو ذر فرمود: «اى ابا ذر! پيش از اينكه در قيامت به حساب تو برسند، در همين دنيا به حساب نفس خود برس. چون حساب امروز از حساب فرداى قيامت آسانتر است و نفس خودت را قبل از توزين قيامت، توزين كن و به اين وسيله خودت را براى قيامت آماده ساز، براى روزى كه عملهايت بر خدا عرضه مى‏شود و كوچكترين چيزى بر او مخفى نخواهد بود ...»- تا اینکه می‌گوید:- «ای ابا ذر! انسان، اهل تقوا نمی‌شود جز اینکه به حساب نفس خودش برسد، شدیدتر از محاسبه شریک با شریکش. باید انسان خوب فکر کند که

مأکولات و مشروبات و ملبوساتش را از چه راهی به دست می‌آورد؟ آیا از حرام است یا از حلال؟ ای ابا ذر! هرکس که مقید نباشد مالش را از چه راهی کسب می‌کند خدا هم باکی ندارد که از چه راهی داخل آتش دوزخش نماید»[16].

امام سجاد علیه السّلام می‌فرمود: «اى آدمى‏زاده! تو همواره بر خير و خوبى هستى، مادام كه در نفس خودت واعظى داشته باشى و به حساب نفس خودت مقيد باشى و خوف خدا شعار تو و حزن دثار تو باشد. اى آدمى‏زاده! بدرستيكه تو مى‏ميرى و در قيامت مبعوث مى‏شوى و براى حساب در برابر ميزان عدل الهى قرار خواهى گرفت پس براى حساب قيامت آماده جواب باش»[17].

انسان در این جهان به منزله تاجر است. سرمایه‌اش عمر محدود یعنی همین ساعتها و روزها و هفته‌ها و ماهها و سالها می‌باشد. سرمایه گرانبهای عمر، خواه‌ناخواه به مصرف می‌رسد و انسان تدریجا به مرگ نزدیک می‌شود. جوانی به پیری، توانمندی به ضعف، و سلامتی به بیماری تبدیل می‌گردد. اگر در برابر صرف عمر، عمل صالحی انجام داد و برای آخرت توشه‌ای فرستاد زیان نکرده، زیرا آینده‌ای خوش و سعادتمند، برای خودش فراهم ساخته است. اما اگر سرمایه گرانبهای عمر و جوانی و نیرو و سلامت خودش را تلف کرد و در برابر آن، عمل صالحی برای جهان آخرت ذخیره نکرد، بلکه با اخلاق زشت و ارتکاب گناه و

معصیت، نفس خودش را کثیف و آلوده ساخت، بزرگترین زیان را برده است، ضرر و زیانی که قابل جبران نیست.

خدا در قرآن می‌فرماید: «قسم به عصر كه انسان در زيانست جز كسانى كه ايمان آورده و عمل صالح انجام داده‏اند و به رعايت حق و بردبارى سفارش كرده‏اند»[18].

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: «عاقل كسى است كه امروز به فكر فردا (قيامت) باشد و در آزاد ساختن نفس خويش بكوشد و براى آنچه چاره‏اى از آن نيست (مرگ و آخرت) عمل صالح انجام دهد»[19].

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود! «هركس كه به حساب نفس خويش برسد عيوبش را درك مى‏كند و به گناهانش احاطه مى‏يابد. پس از گناهان توبه مى‏كند و عيوبش را اصلاح مى‏نمايد»[20].


[12]- قال على عليه السّلام: حاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا و وازنوها قبل ان توازنوا- غرر الحكم/ ص 385.
[13]- قال على عليه السّلام: من حاسب نفسه ربح- غرر الحكم/ ص 618.
[14]- عن ابى الحسن الماضى عليه السّلام قال: ليس منّا من لم يحاسب نفسه فى كل يوم فان عمل حسنا استزاد اللّه و ان عمل سيّئا استغفر اللّه منه و تاب اليه- وسائل/ ج 11 ص 377.
[15]- قال امير المؤمنين عليه السّلام: من حاسب نفسه ربح و من غفل عنه خسر و من خاف امن و من اعتبر ابصر و من ابصر فهم و من فهم علم- وسائل/ ج 11 ص 379.
[16]- فى وصية النبى انه قال: يا ابا ذر! حاسب نفسك قبل ان تحاسب، فانه اهون لحسابك غدا وزن نفسك قبل ان توزن و تجهّز للعرض الاكبر يوم لا يخفى على اللّه خافية( الى ان قال:) يا ابا ذر! لا يكون الرجل من المتقين حتى يحاسب نفسه اشدّ من محاسبة الشريك شريكه فيعلم من اين مطعمه و من اين مشربه و من اين ملبسه؟ امن حلال او حرام؟ يا ابا ذر! من لم يبال من اين اكتسب المال لم يبال اللّه من اين ادخله النار- وسائل/ ج 11 ص 379.
[17]- كان على بن الحسين عليه السّلام يقول: ابن آدم! انك لا تزال بخير ما كان لك واعظ من نفسك و ما كان المحاسبة من همّك و ما كان الخوف لك شعارا و الحزن دثارا، ابن آدم! انّك ميت و مبعوث و موقوف بين يدى اللّه فاعدّ جوابا- وسائل/ ج 11 ص 378.
[18]- بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ. وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ- سوره والعصر.
[19]- قال على عليه السّلام: ان العاقل من نظر فى يومه لغده و سعى فى فكاك نفسه و عمل لما لابدّ له و لا محيص عنه- غرر الحكم/ ص 238.
[20]- قال على عليه السّلام: من حاسب نفس وقف على عيوبه و احاط بذنوبه فاستقال الذنوب و اصلح العيوب غرر الحكم/ ص 696.
*امينى، ابراهيم، خودسازى (تزكيه و تهذيب نفس)، 1جلد، شفق - قم، چاپ: هشتم.