نشانه ‏ شيعيان راستين چیست؟

شيعه، به كسانى گفته مى‏شود كه به امامت و خلافت بلافصل على ابن ابى طالب عليه‏السلام و امامت يازده نفر از اولاد او، ايمان داشته باشند، و نسبت به آنان اظهار مودّت و محبّت كنند. چنين افرادى، شيعه دوازده امامى شناخته مى‏شوند، ولى بايد بدانيم كه صرف اين ايمان مفهومى و اعتراف صورى، در تحقّق مصداق شيعه واقعى و تأمين سعادت اخروى و نجات از مهالك دنيوى و اخروى، كفايت نمى‏كند. اصولاً، ايمان، بدون عمل، يك مفهوم ذهنى بيش نيست.

در خود كلمه شيعه، يك نوع التزام عملى نهفته است. شيعه، در لغت، يعنى «پيرو.». شيعه را بدين جهت شيعه مى‏ناميدند كه در گفتار و كردار و اخلاق، از پيامبر اكرم و حضرت على و ائمه اطهار عليهم‏السلام پيروى مى‏كردند. عمل، لازمه ايمان واقعى است. اگر عمل نباشد، معلوم مى‏شود ايمان او نيز مفهومى و صورى است. مودّت و محبّت واقعى نيز جلب رضايت و تأمين خواسته‏هاى محبوب را به همراه دارد. مگر امكان دارد كسى محبّ واقعى اهل بيت باشد، ولى در عمل، بر خلاف دستورهاى آنان رفتار كند؟

براى شناخت بهتر شيعيان واقعى، بهتر است به سخنان خود امامان معصوم عليهم‏السلام مراجعه كنيم. در اين رابطه، احاديث فراوانى داريم كه به نمونه‏اى از آن‏ها اشاره مى‏كنيم:

جابر، از امام محمّد باقر عليه‏السلام نقل كرده كه فرمود:
اى جابر! آيا در تشيّع همين مقدار كافى است كه كسى بگويد: «اهل بيت را دوست دارم.»؟ به خدا سوگند! شيعه ما نيست مگر كسى كه با تقوا باشد و از خدا اطاعت كند.

اى جابر! شيعيان ما جز با اين صفات شناخته نمى‏شدند: تواضع؛ خشوع در عبادت؛ امانتدارى؛ كثرت ذكر و ياد خدا؛ روزه دارى؛ نماز؛ احسان به پدر و مادر؛ رعايت حال همسايگان فقير و مسكين و قرضداران و يتيمان؛ راستگويى، مگر اين كه خير در خلاف آن باشد؛ شيعيان ما، امين طائفه بودند.

جابر عرض كرد: «يا ابن رسول الله! ما، در اين زمان، چنين افرادى را مشاهده نمى‏كنيم؟».

فرمود: اى جابر! به اين طرف و آن طرف نرو. آيا اين مقدار كافى است كه كسى بگويد: «من، على را دوست دارم و ولايت او را مى‏پذيرم»، ولى عمل على را نداشته باشد؟.

اگر بگويد: «رسول خدا را دوست دارم»، با اين كه رسول خدا، افضل از على است، ولى از سيره و رفتار پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله پيروى نكند و به سنّت آن حضرت عمل نكند، محبّت رسول خدا برايش سودى ندارد.

پس، از خدا بترسيد و عمل صالح انجام دهيد. بين خدا و هيچ كس خويشاوندى نيست. محبوب‏ترين و گرامى‏ترين بندگان نزد خدا، با تقواترين و مطيع‏ترين آنان است.

اى جابر! به خدا سوگند! جز به وسيله تقوا، هيچ كس به خدا نزديك نمى‏شود. برائت از آتش دوزخ، در اختيار ما نيست. هيچ كس بر خدا حجّتى ندارد. هر كس مطيع خدا باشد، ولىّ و دوست ما است، و هر كس از فرمان خدا عصيان بورزد، دشمن ما است. كسى بـه ولايت مـا نمى‏رسد، جـز از طريـق عمـل صالـح و پرهيـز از گناه.(1)

امام جعفر صادق عليه‏السلام به فضيل فرمود:
به شيعيان ما سلام برسان و بگو: «ما، هيچ كارى براى شما نمى‏توانيم در برابر خدا انجـام دهيم، جز اين كه از گناهـان اجتناب كنيد.». پس، زبان و دست خودتـان را از ارتكاب گناه حفظ كنيد. اهل صبر و نماز باشيد. همانا كه خدا با صابران است.(2)

امام صادق عليه‏السلام به ابن جندب فرمود:
به شيعيان من بگو: «اين طرف و آن طرف نرويد. به خدا سوگند! به ولايت ما نمى‏رسد جز به وسيله اجتناب از گناهان و كوشش در عبادت و كمك به برادران دينى. كسى كه به مردم ظلم كند، از شيعيان ما نيست.».(3)

امام صادق عليه‏السلام فرمود:
اى شيعيان! اسباب آبروى ما باشيد. آبروى ما را نزد ديگران نريزيد. با مردم خوش اخلاق باشيد. زبان خودتان را حفظ كنيد. از سخنان بيهوده و زشت خوددارى كنيد.(4)

امام صادق عليه‏السلام به ابواسامه فرمود:
بر تو باد كه تقوا و پرهيز از گناه و كوشش در عبادت و صدق در سخن و اداى امانت و حسن خلق و احسان و به همسايه را رعايت كنى. شما به وسيله غيرزبانتان مردم را به سوى خودتان دعوت كنيد. زينت ما باشيد و آبروى ما را نريزيد. ركوع و سجود طولانى انجام دهيد؛ زيرا، وقتى يكى از شما ركوع و سجده‏اش را طولانى كرد، شيطان فرياد مى‏زند: «واى بر من! اين بنده از خدا اطاعت كرد و من عصيان ورزيدم؛ سجده كرد و من سجده نكردم.».(5)

امام صادق عليه‏السلام فرمود:
مواظب باشيد عملى را انجام ندهيد كه به وسيله آن ما را سرزنش كنند؛ زيرا، فرزند بد، با عمل بدش، آبروى پدر را مى‏ريزد. براى كسى كه به او منسوب هستيد، زينب باشيد، نه وسيله آبرو ريزى.(6)

امام حسن عسكرى عليه‏السلام به شيعيان فرمود:
شما را توصيه مى‏كنم به رعايت تقوا، ورع در دين، اجتهاد براى خدا، راستگويى، اداى امانت به همه كس، خوب باشد يابد، طول دادن سجده، احسان به همسايه.

پيامبر اسلام صلى‏الله‏عليه‏و‏آله براى همين‏ها مبعوث شده است. شما در مساجد مسلمانان نماز بخوانيد، جنازه‏هاى آنان را تشييع كنيد، از بيمارانشان عيادت كنيد، حقوقشان را ادا نماييد؛ زيرا، هنگامى كه يكى از شما ورع و تقوا داشته و راستگو باشد، امانت را ادا كند، با مردم با اخلاق نيك رفتار كند، درباره‏اش گفته مى‏شود: «او، از شيعيان است»، و در اين هنگام ما خوشنود مى‏شويم.

تقوا را پيشه خود سازيد و اسباب آبروى ما باشيد، و بدين وسيله، اسباب مودّت ما را فراهم سازيد و بد نامى را از ما دفع كنيد. همانا، آنچه درباره خوبى گفته شود، ما شايستگى آن را داريم، و آن چه در بدى ما گفته شود، منزّه از آن هستيم. براى ما، در كتاب خدا و قرابت با رسول الله و تطهير از جانب خدا، حقى است، و كسى نمى‏تواند چنين مقامى را ادعا كند جز دروغگو.

بسيار به ياد خدا باشيد. مرگ را فراموش نكنيد. بسيار قرآن بخوانيد. بر پيامبر صلوات بفرستيد؛ زيرا، صلوات بر رسول خدا، ثوابش ده برابر است.

به اين توصيه‏ها عمل كنيد. با شما وداع مى‏كنم و بر شما درود مى‏فرستم.(7)

امام صادق عليه‏السلام ضمن نامه‏اش به شيعيان نوشت:
وقت نماز را رعايت كنيد، بويژه نماز وسطى را. براى خدا نماز بخوانيد و قنوت به جاى آوريد، چنان كه خداى متعال در كتابش به مؤمنان امر كرده است. مساكين مسلمان را دوست بداريد؛ زيرا، هر كس آنان را كوچك شمارد و بر آنان تكبر كند، از دين خدا لغزيده است، و خدا بر او خشم و غضب كند. پدرم پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: خدا به من فرمان داده مساكين مسلمان را دوست بدارم.

آگاه باشيد! هر كس مسلمانى را كوچك شمارد، خدا اورا به بدخواهى و حقارت دچار كند تا اين كه مردم بيش‏تر او را دشمن دارند.(8)

امام صادق عليه‏السلام فرمود:
اى شيعه آل محمّد! هر كس هنگام خشم، خود را نگه ندارد و با همنشينان و رفيقان خود خوشرفتارى و رفاقت نكند و با سازشكاران، سازش، و با مخالفان، مخالفت نكند، از شيعيان ما نيست. اى شيعه آل محمّد! تا مى‏توانيد تقوا را رعايت كنيد. ولا حول و لا قوة إلا بالله!(9)

از احاديث مذكور و ده‏ها مانند اين‏ها، چند مطلب مهم استفاده مى‏شود:

1ـ صِرْف اظهار تشيع و ولايت اهل بيت براى اثبات شيعه بودن كفايت نمى‏كند، بلكه مهم‏ترين علامت تشيّع، عمل به وظايف دينى و ترك گناهان است.

2ـ اظهار مودّت و دوستى اهل بيت اگر با عمل به وظايف و اجتناب از گناهان همراه نباشد، موجب سعادت اخروى و نجات از مهالك نخواهدشد.

3ـ ولايت اهل بيت جز از طريق انجام دادن وظايف دينى و اجتناب از معاصى حاصل نمى‏شود.

4ـ هر كس از اوامر الهى اطاعت كند، ولىّ و دوست ائمه است، و هر كس عصيان بورزد، دشمن اهل بيت است، گرچه با زبان اظهار ولايت كند.

5ـ برائت از دوزخ و كليد بهشت، در اختيار هيچ يك از ائمه نيست، كه بر طبق دلخواه، افراد را به بهشت ببرند يا به دوزخ بفرستند، بلكه بهشت و دوزخ در گرو اعمال انسان‏ها است.

6ـ ائمه از پيروان خود خواسته‏اند كه با عمل و رفتار و اخلاق نيك، مردم را نسبت به اهل بيت و تشيع خوش‏بين سازند، و با ارتكاب گناه، اسباب آبروريزى آنان را فراهم نسازند.

7ـ خود پيامبر اكرم و امامان عليهم‏السلام اهل عمل بودند. در انجام دادن واجبات و ترك گناهان، بلكه در انجام دادن مستحبات و ترك مكروهات جدّى بودند. در رعايت اخلاق نيك و كارهاى پسنديده، سرامد مردم عصر خويش، و از اخلاق زشت منزّه بودند.

مسلمانان و شيعيان وظيفه دارند آن ذوات مقدّس را الگوى خود قرار دهند و از آنان پيروى كنند. تأمين سعادت دنيوى و اخروى، جز از اين طريق امكان‏پذير نيست.

پاورقی:

1ـ كافى ، ج 2، ص 740 ـ جابر، عن أبى جعفر عليه‏السلام قال لى: «يا جابر! أيكتفى مَن ينحل با لتشيع أنْ يقول بحبنّا أهل البيت؟ فوالله ما شيعتنا إلاّ مَنِ‏اتّقى الله و أطاعه، و ما كانوا يعرفون ـ يا جابر! ـ إلاّ بالتواضع و التخشع و الأمانة و كثرة ك Ì ذكرالله والصوم والصلاة و البر بالوالدين و التعاهد للجيران من الفقراء و أهل المسكنة و الغارمين و الايتام، و صدق الحديث ألاّ من خير. و كانوا أمناء عشائرهم فى الأشياء.».
قال جابر: فقلت: «يا ابن رسول الله! ما نعرف اليوم أحداً بهذه الصفة؟». فقال: «يا جابر! لا تذهبك المذاهب. حُبُّ الرجل أنْ يقولَ: أحبُّ علياً و أتولاّه ثم لايكون مع ذالك فعالاً؟ فلو قال: إنىّ أُحبّ رسول الله، فرسول الله صلى‏الله‏عليه‏و‏آله خير من علي عليه‏السلام ثم لا يتبع سيرته ولا يعمل بسنّته، ما نفعه حبّه إياه شيئاً. فاتقواالله واعملوا لما عندالله! ليس بين الله و بين أحد قرابة. أحبّ العباد إلى الله عزّوجّل و أكرمهم عليه أتقاهم و أعملهم بطاعته.
يا جابر! والله! مايتقرب الى الله تبارك و تعالى الاّ بالطاعة. و ما معنا براءة عن النار ولا على الله لا حد من حجة مَن كان لله مطيعاً فهو لنا ولى، و مَن كان لله عاصياً فهو لنا عدو و ما تنال ولايتنا الا بالعمل والورع.

2ـ مشكاة الأنوار ، ص 44 ـ عن فضيل، قال: قال أبوعبدالله عليه‏السلام :بلغ من لقيتَ من موالينا عنّا السلامَ و قل لهم: «إنّى لا أغنى عنكم من الله شيئاً إلاّ بورع، فاحفظوا ألسنتكم و كفوا أيديكم، و عليكم بالصبر و الصلاة؛ انّ الله مع الصابرين.».

3ـ تحف العقول ، ص 314 ـ قال أبوعبدالله عليه‏السلام : ياابن جندب! بلّغ معاشرَ شيعتنا و قل لهم: «لاتذهَبْنَ بكم المذاهب! فوالله! لاتنال و لا يتنا إلاّبالورعِ و الاجتهاد في الدنيا و مواساة الإخوان فى الله. و ليس من شيعتنا مَن يظلم الناس.».

4ـ عن الصادق عليه‏السلام قال: «معاشر الشيعة! إنّكم نسبتم إلينا كونوا لنا زيناً ولا تكونوا علينا شيناً.». î : مشكاة الأنوار ، ص 67

5ـ كافى ، ج 2، ص 77 ـ أبواُسامه، قال: سمعت أبا عبدالله عليه‏السلام يقول: «عليك بتقوى الله والورع و الاجتهاد وصدق الحديث و أداء الأمانة و حُسن الخلق و حُسن الجوار، و كونوا دعاة إلى أنفسكم بغير ألسنتكم، و كونوا زيناً ولا تكونوا شيناً، و عليكم بطول الركوع و السجود؛ فإنَّ أحدكم إذا أطال الركوع والسجود هتف إبليس من خلفه، و قال: "يا ويله! أطاع و عصيتُ و سجد و أبيت"».

6ـ كافى ، ج2، ص 219 ـ هشام الكندى، قال: سمعت أباعبدالله عليه‏السلام يقول: «إياكم أنْ تعملوا عملاً يعيّرونابه؛ فإنّ ولد السوء يعير والده بعمله. كونوا لمَنِ انقطعم إليه زيناً ولاتكونوا عليه شيناً.».

7ـ تحف العقول ، ص 487 ـ الإمام العسكري عليه‏السلام قال (لشيعته): «اوصيكم بتقوى الله والورع في دينكم و الاجتهاد للّه‏ و صدق الحديث و أداء الأمانة إلى مَنِ ائتمنكم من برّ أوْ فاجر ٍ و طولِ السجود و حسن الجوار. فبهذا جاء محمّد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ، صلّوا فى عشائر هم و اشهدوا جنائز هم و عودا مرضا هم و ادّوا حقوقهم؛ فإنَّ الرجل منكم إذا ورع في دينه و صدق في حديثه و أدّى الأمانة و حسن خلقه مع الناس قيل: "هذا شيعي" فيسرني ذالك. اتقوالله و كونوا زيناً ولاتكونوا شيناً! جرّوا إلينا كلَّ مودة و ادفعوا عنّا كل قبيح؛ فإنّه ما قيل فينا من حسن فنحن أهله، و ما قيل فينا من سوءٍ فما نحن كذالك. لنا حقّ في كتاب الله و قرابة من رسول الله و تطهير من الله لايدعيه أحد غيرنا إلاّ كذاب. اكثروا ذكر الله و ذكر الموت و تلاوة القرآن و الصلاة على النبى صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ؛ فانّ الصلاة على رسول الله عشر حسنات. احفظوا ما وصيتكم به واستودعكم الله و أقرأ عليكم السلام.».

8ـ تحف العقول ؛ ص 313 ـ كتب ابوعبدالله عليه‏السلام في رسالته إلى جماعة شيعته: «و عليكم بالمحافظة على الصلوات و الصلاة الوسطى و قوموا للّه‏ قانتين كما أمر الله به المؤمنين في كتابه من قبلكم. و عليكم بحبّ المساكين المسلمين، فإنّ مَنْ حقرهم و تكبر عليهم فقد زلّ عن دين الله و الله له حاقرماقت. و قد قال أبونا رسول الله صلى‏الله‏عليه‏و‏آله : "أمرني ربّي بحبّ المساكين المسلمين منهم. واعلموا أنّ مَنْ حقر أحداً من المسلمين ألقى الله عليه المقت منه والمحقره حتّى يمقته الناس أشد مقتاً".».

9ـ تحف العقول ، ص 401 ـ قال ابوعبدالله عليه‏السلام : «يا شيعة آل محمّد! إنّه ليس منّا مَنْ لم يملك نفسه عند الغضب و لم يحسن صحبة مَنْ صَحِبَهُ و مرافقه مَنْ رافَقَه و مصالحة مَنْ صالَحَهُ و مخالفةَ مَنْ خالَفَهُ. يا شيعة آل محمّد! اتقوا الله ما استطعتم. ولا حول ولا قوة الله بالله.».

منبع:
الگوهاى فضيلت، ص:144-150
اثر: آيت الله ابراهيم اميني