فصل ششم: آداب سحر و افطار

فصل ششم

آداب سحر و افطار

 

از مهم‏ترین آداب روزه، به‏ویژه در ماه رمضان، سحرهای آن است؛ چنان‏که در حدیث آمده «خدا رحمت کند بر سحور‏کنندگان»[56] و کمترین مقدار آن، خوردن آب است و هرچه به صبح نزدیک‏تر باشد، بهتر است و تا شک دارد در صبح، می‏تواند سحری بخورد، اما همین‏که مطمئن شد صبح است، دست از آن بکشد. سماعه از امام صادق(ع) درباره سحری (برای کسی که می‏خواهد روزه بگیرد) پرسید، امام(ع) فرمود: سحری‌خوردن در ماه رمضان بهتر است؛ اگرچه به جرعه آبی باشد، اما در روزه مستحبی هر کس دوست دارد، بخورد و هر کس نخواهد، باکی نیست.[57]

و مستحب است که افطار با شیرینی باشد یا آبی نیم‏گرم که زنگ از دل می‏برد و هم‏چنین مستحب است بعد از نماز مغرب افطار کند مگر آن‏که منتظر او باشند.

و سعی کند با غذای حلال افطار کند و از طعام شبهه‏ ناک بپرهیزد و بسیار نخورد و پیش از سیری دست بکشد که فواید گرسنگی و سختی گرسنگی فراوان است.[58] افطاری‌دادن نیز در این ماه بسیار فضیلت دارد؛ چنان‏که در حدیثی از موسی‏ بن‌جعفر(ع) آمده که «افطاردادن تو، به برادر مؤمن، بهتر از روزه‌داشتن توست».[59]

 

مهم‏ترین امور هنگام افطار و سحری

گفتن بسم‏الله الرحمن الرحیم، خواندن سوره قدر، دعاکردن به‏ویژه خواندن دعایی که در اقبال آمده و مفضل‏بن‏عمر آن را نقل کرده است. در روایت است که رسول خدا(ص) به امیرالمؤمنین(ع) فرمود: «جبرئیل پیش من آمد و گفت: یا محمد! کسی که در ماه رمضان، با این دعا، پیش از افطار دعا کند، خداوند دعای او را مستجاب می‏کند، گناه او را می‏بخشد، غم و غصه‏اش را از بین می‏برد، گرفتاری‏هایش را برطرف می‏کند، حاجات او را برآورده می‏نماید، او را به مقصودش می‏رساند، عمل او را با عمل پیامبران و صدیقین بالا می‏برد و در روز قیامت چهره او درخشان‏تر از ماه شب چهارده خواهد بود. گفتم چه دعایی است؟

جبرئیل گفت: اللهم رب النور العظیم...».[60]

 


[56]. تهذیب، ج4، ص198، ح 2.
[57]. سَأَلَ سَمَاعَةُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ(ع) عَنِ‏ السَّحُورِ لِمَنْ أَرَادَ الصَّوْمَ؟ فَقَالَ: أَمَّا فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَإِنَّ الْفَضْلَ فِي السَّحُورِ وَ لَوْ بِشَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ وَ أَمَّا فِي التَّطَوُّعِ فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَتَسَحَّرَ فَلْيَفْعَلْ وَ مَنْ لَمْ يَفْعَلْ فَلَا بَأْسَ؛ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص135، ح 1985.
[58]. هشت در بهشت، ص331.
[59]. أَبِي‌الْحَسَنِ مُوسَى(ع) قَالَ: فِطْرُكَ أَخَاكَ الصَّائِمَ أَفْضَلُ مِنْ صِيَامِكَ؛ کافی، ج4، ص 68، ح2.
[60]. مراقبات، ص 208.
دعای نور: مِمَّا خَرَجَ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ(ع) زِيَادَةٌ فِي هَذَا الدُّعَاءِ إِلَى مُحَمَّدِبْنِ‌الصَّلْتِ الْقُمِّيِ‏- اللَّهُمَّ رَبَ‏ النُّورِ الْعَظِيمِ وَ رَبَّ الْكُرْسِيِّ الرَّفِيعِ وَ رَبَ‏ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ وَ مُنْزِلِ التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ رَبِّ الظِّلِّ وَ الْحَرُورِ وَ مُنْزِلِ الزَّبُورِ وَ الْقُرْآنِ‏ «254» الْعَظِيمِ وَ رَبِّ الْمَلَائِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ وَ الْأَنْبِيَاءِ الْمُرْسَلِينَ أَنْتَ إِلَهُ مَنْ فِي السَّمَاءِ وَ إِلَهُ مَنْ فِي الْأَرْضِ لَا إِلَهَ فِيهِمَا غَيْرُكَ وَ أَنْتَ جَبَّارُ مَنْ فِي السَّمَاءِ وَ جَبَّارُ مَنْ فِي الْأَرْضِ لَا جَبَّارَ فِيهِمَا غَيْرُكَ وَ أَنْتَ خَالِقُ مَنْ فِي السَّمَاءِ وَ خَالِقُ مَنْ فِي الْأَرْضِ لَا خَالِقَ فِيهِمَا غَيْرُكَ وَ أَنْتَ حَكَمُ مَنْ فِي السَّمَاءِ وَ حَكَمُ مَنْ فِي الْأَرْضِ لَا حَكَمَ فِيهِمَا غَيْرُكَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ وَ بِنُورِ وَجْهِكَ الْمُشْرِقِ‏ «255» وَ مُلْكِكَ الْقَدِيمِ يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي أَشْرَقَتْ بِهِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرَضُونَ وَ بِاسْمِكَ الَّذِي يَصْلُحُ عَلَيْهِ الْأَوَّلُونَ وَ الْآخِرُونَ يَا حَيّاً قَبْلَ كُلِّ حَيٍّ وَ يَا حَيّاً بَعْدَ كُلِّ حَيٍّ وَ يَا حَيّاً حِينَ لَا حَيَّ يَا مُحْيِيَ الْمَوْتَى وَ يَا حَيُّ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْزُقْنِي مِنْ حَيْثُ أَحْتَسِبُ وَ مِنْ حَيْثُ لَا أَحْتَسِبُ رِزْقاً وَاسِعاً حَلَالًا طَيِّباً وَ أَنْ تُفَرِّجَ عَنِّي كُلَّ غَمٍّ وَ هَمٍّ وَ أَنْ تُعْطِيَنِي مَا أَرْجُوهُ وَ آمُلُهُ‏ إِنَّكَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِير؛ مصباح‏المتهجد، ص227.