فصل دوم: آمادگی برای ماه مبارک رمضان

پیامبر گرامی اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع) درباره این آمادگی سخنانی دارند که برای نمونه به بعضی از آن‏ها اشاره می‏شود. اولین روایت از علی‏بن‏موسی‏الرضا(ع) در اقبال آمده که سیدبن‏طاوس آن‏را نقل کرده است:

سیدبن‏طاووس روایت می‏کند که ابن‏بابویه از کتاب عیون و او از اباصلت نقل کرده که من در آخرین جمعه ماه شعبان بر امام رضا(ع) وارد شدم؛ امام(ع) به من فرمود: اباصلت، بیشترِ ماه شعبان گذشته و این آخرین جمعه آن است؛ پس آنچه کوتاهی کرده‏ای تدارک ببین! و بر تو باد به روی‏آوردن آنچه به تو را کمک می‏کند در آمادگی و دعا و مناجات و استغفار و خواندن قرآن را زیاد کن و از گناهانت توبه کن! برای این‏که ماه مبارک رمضان در پیش است و تو باید پاکیزه وارد این ماه شوی. مبادا وارد آن شوی درحالی‏که امانتی بر گردن تو باشد که آن را ادا نکرده باشی و در قلبت کینه‏ای باشد از مؤمنی که آن را از خود دور نکرده باشی! مبادا گناهی انجام داده باشی که آن را با آب توبه نشسته باشی! ای اباصلت، تقوای الهی پیشه کن و بر او در پیدا و پنهان توکل کن! هر کس بر خدا توکل کند، خدا او را بس است و بیشترین چیزی که در باقی‏مانده ماه باید بگویی این‏ است: خدایا اگر مرا تاکنون نیامرزیده‏ای، در باقی‏مانده آن مرا بیامرز، چون خداوند (به حرمت ماه رمضان) مارا از آتش نجات می‏دهد.[34]

انسان در ماه مبارک رمضان به مهمانی خدا می‏رود و یک فرد جهنمی هرگز نمی‏تواند در این مهمانی وارد شود؛ لذا باید با دعا و استغفار و توبه خود را لایق ورود در این ماه قرار دهیم تا با قلبی بی‏کینه و شانه‏ای خالی از بار امانت و حق مردم، در این مهمانی و پذیرایی که با روزه‏گرفتن و اعمال دیگر همراه است، وارد شویم و از فیوضات آن بهره گیریم. آمادگی برای این ماه آن‏قدر مهم است که در برخی روایات آمده کسانی که شعبان را روزه می‏گیرند، چند روزی روزه نگیرند تا آمادگی برای رمضان یابند. برای درک بیشتر این امر خلاصه‏ای از کلام امام صادق(ع) که در آخرین شب شعبان فرموده‏اند، می‏آوریم:

این، ماه مبارکی است که در آن قرآن نازل شده و خداوند آن را وسیله هدایت قرار داده است. خدایا ما را سالم بدار در آن و از آن و برای خود طلب عفو و رحمت می‏کنم... .

خدایا آنچه در قلب من از شک و انکار و ناامیدی و سستی تکبر و ریا و کبر و نفاق و فسق و گناه است، پاک کن.[35]

نکاتی که در این روایت آمده به‏طور خلاصه عبارتند از:

1. تدارک گذشته‏ها؛ 2. خواندن قرآن؛ 3. توبه و استغفار؛ 4. نبودن حق مردم به گردن انسان؛ 5. پاک کردن دل از کینه و گناه؛ 6. پیشه کردن تقوا؛ 7. توکل‏کردن بر خدا؛ 8. با آمادگی کامل به استقبال ماه مبارک‏رفتن.

روایت دیگر دربارهٔ آمادگی برای ماه مبارک رمضان از امام صادق(ع) است که از دو راوی ذکر می‏شود:

مسمعی و معاویه پسرعمّار، هردو از امام صادق(ع) شنیده‏اند که فرزندش را در آستانه رسیدن ماه رمضان سفارش می‏کرد و وقتی‏ که ماه رمضان داخل می‏شد، می‏فرمود: خودتان را در این ماه آماده کنید و تلاش کنید؛ برای این‏که روزی‏ها در این ماه تقسیم می‏شود، مرگ‏ها در این ماه رقم می‏خورد، در این ماه اسامی کسانی که به ‏سوی خدا کوچ می‏کنند، نوشته می‏شود و در آن، شبی است که عمل در آن بالاتر از عمل در هزار ماه است.[36]

سومین روایت از ابی‏الحسن اول است:

نقل شده وقتی هلال را می‏دید، می‏فرمود: خدایا ماه رمضان رسید؛ در این ماه روزه و عبادتت را بر ما واجب کردی، پس خودت ما را بر روزه و عبادتت کمک کن و از ما قبول کن و ما را در آن سلامت بدار و آن را برای ما سالم بدار (تا آن را ضایع نکنیم). تو بر همه‏چیز قادری![37]

و آخرین روایت، علی‏بن‏ابی‏طالب(ع) از پیامبر(ص) نقل می‏کند که وقتی هلال ماه را می‏دید، رو به قبله می‏ایستاد و می‏فرمود: خدایا، این ماه را برای ما موجب امنیت، ایمان، سلامتی، تسلیم‏بودن، عافیت بزرگوارانه، دوری از امراض، روزیِ گسترده، یاری بر انجام‏دادن نماز و روزه، برپایی عبادات و خواندن قرآن قرار بده! خدایا، رمضان را مایه سلامتی برای ما قرار ده و آن را از ما به سلامت بدار تا این‏که این ماه بگذرد و تو از ما بگذری و ما را عفو کنی و مورد رحمت قرار دهی![38]

از همه این روایات و روایات دیگری که برای طولانی‌شدن مبحث نیاوردیم نتیجه می گیریم که این ماه دارای عظمتی است که باید شأن و منزلتش قبل از ورود و بعد از ورود به آن و حتی بدرقه‌اش گرامی داشته شود و آمادگی برای آن تنها جشن و سرور و گرامیداشت ظاهری نیست که باید باطن و روح را پاکیزه کرد و لایق این امر بزرگ شد که سفارش پیامبر بزرگوار و ائمه معصومین برای ورود به آن استغفار و توبه و شستن دل از کینه و تکبر و دادن حق مردم و دوری از حرام خواری و تمام صفات رذیله و ازطرفی کمک گرفتن از قرآن با تلاوت آن و دعا و مناجات است.

 

 


[34]. إقبال‏الأعمال، ص8.
[35]. همان، ص10.
[36]. رَوَيْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَى الْمِسْمَعِيِّ وَ إِلَى مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَاعَبْدِاللَّهِ(ع) يُوصِي وُلْدَهُ إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ اجْتَهِدُوا أَنْفُسَكُمْ فِي هَذَا الشَّهْرِ فَإِنَّ فِيهِ تُقَسَّمُ الْأَرْزَاقُ وَ تُكْتَبُ الْآجَالُ وَ فِيهِ يُكْتَبُ وَفْدُ اللَّهِ الَّذِينَ يَفِدُونَ إِلَيْهِ وَ فِيهِ لَيْلَةٌ الْعَمَلُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْعَمَلِ فِي أَلْفِ شَهْر ؛ همان، ص20.
[37]. مَا رُوِيَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ(ع) قَالَ‏: إِذَا رَأَيْتَ الْهِلَالَ فَقُلِ اللَّهُمَّ قَدْ حَضَرَ شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدِ افْتَرَضْتَ عَلَيْنَا صِيَامَهُ وَ قِيَامَهُ فَأَعِنَّا عَلَى صِيَامِهِ وَ قِيَامِهِ وَ تَقَبَّلْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِيهِ وَ سَلِّمْهُ لَنَا فِي يُسْرٍ مِنْكَ وَ عَافِيَةٍ إِنَّكَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ؛ همان، ص18.
[38]. أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ‏بْنِ‏أَبِي‏طَالِبٍ(ع) قَالَ‏: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ| إِذَا اسْتَهَلَّ هِلَالَ شَهْرِ رَمَضَانَ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ بِوَجْهِهِ وَ قَالَ اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِيمَانِ وَ السَّلَامَةِ وَ الْإِسْلَامِ وَ الْعَافِيَةِ الْمُجَلِّلَةِ وَ دِفَاعِ الْأَسْقَامِ وَ الرِّزْقِ الْوَاسِعِ وَ الْعَوْنِ عَلَى الصَّلَاةِ وَ الصِّيَامِ وَ الْقِيَامِ وَ تِلَاوَةِ الْقُرْآنِ اللَّهُمَّ سَلِّمْنَا لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِيهِ حَتَّى يَنْقَضِيَ عَنَّا شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدْ عَفَوْتَ عَنَّا وَ غَفَرْتَ لَنَا وَ رَحِمْتَنَا؛ إقبال‏الأعمال، ص17.