فروع دين

بخش پنجم‏ فروع دين‏

 

نامه و تبريك پدر

پسرم! محسن‏

دخترم! اكرم‏

خشنودم كه دوران كودكی‌ را گذرانديد و به نجوانی‌ و توانايی‌‏ رسيديد.وقتی‌ كودك بوديد ، من ، از شما مراقبت می‌‏كردم و به كار و رفتار شما ، رسيدگىِ بيشتری‌ داشتم:در وقت نماز ، نماز را يادآوری‌ می‌‏كردم و به هنگام درس ، به كار و كوشش تشويق‏ می‌‏كرد.

ولی‌ اكنون ، ديگر خود مسئوليد؛

پسرم!

تو ديگر بزرگ شده‏ای‌ و پانزده سالت تمام شده است.

دخترم!

تو هم ، نه سالِ تمام داری‌ و كاملاً رشيد شده‏ای‌.

اكنون كه به اين سنّ و رشد ، رسيده‏ايد خدای‌ جهان آفرين شما را لايق و بالغ می‌‏شمرد و به شما توجّه خاصّ می‌‏فرمايد و شما را انسانی‌«مكلَّف و مسئول»می‌‏داند.و برای‌ شما وظيفه و مسئوليّت‏ معيّن می‌‏كند.

ديگر زندگی‌ شما از كودكی‌ به دوران توانايی‌ و جوانی‌ رسيده‏ است و توانايی‌ هميشه با وظيفه و مسئوليّت همراه است قوانين و احكام دين اسلام ، وظيفه‏ ها و مسئوليّتهای‌ شما را معيّن می‌‏كند تمام كارهای‌ خود را بايد با اين قوانين تطبيق كنيد و به آنها درست‏ و كامل عمل نماييد.

برشما واجب است كه نمازهايتان را درست و به موقع بخوانيد ، مراقب باشيد كه هرگز حتّی‌ يك ركعت نماز را ترك نكنيد كه‏ گناهكار خواهيد شد.

واجب است كه روزهای‌ ماه رمضان را(اگر برايتان ضرر ندارد)روزه بگيريد ، كه اگر بدون عذر روزه نگيريد ، نافرمانی‌ و گناه كرده‏ايد.

در اين سنّ می‌‏توانيد با انجام كارهای‌ شايسته و عبادتهای‌‏ دينی‌ و بهترين مقام يك انسان برسيد ، و با خدای‌ بزرگ اُنس و اُلفت داشته باشيد.

چون ، من در مسافرت بودم نتوانستم آغازِ«دورانِ تكليف» را از نزديك به شما ، تبريك بگويم.به اين جهت ، اين نامه را نوشتم و همراه با تبريك ، دو كتاب هم برای‌ شما هديّه فرستادم. پدر ، دوستدار شما

 

چيزهای‌ ناپاك‏

آيا می‌‏دانيد چرا بيمار می‌‏شويد؟

آيا چيزهای‌ ناپاك را می‌‏شناسيد؟

بسياری‌ از بيماريها ، مانند حصبه ، وبا ، سلّ ، فلج كودكان....بر اثر موجودات بسيار ريزی‌ به نام ميكروب و ويروس به وجود می‌‏آيند.مركز اصلىِ‏ زندگی‌ اين موجودات ، جاهای‌ كثيف و آلوده است ، آنجا پرورش می‌‏يابند و توليد مثل می‌‏كنند.ميكربها در محلّ زندگی‌ خود ، كارهای‌ مفيدی‌ انجام می‌‏دهند ولی‌‏ اگر به بدن انسان منتقل شوند ، برايش زيانبخش خواهد بود و او را بيمار می‌‏سازند.

حالا شايد بتوانيد بگوييد كه:چرا بيمار می‌‏شويم؟و برای‌ پيشگيری‌ از بيماريها ، چه كارهايی‌ بايد انجام دهيم؟

بهترين راه ، برای‌ پيشگيری‌ از بيماريها ، رعايت پاكيزگی‌ است.برای‌‏ اينكه بيمار نشويم ، بايد آلودگيها را از خود دور سازيم و محيط زندگی‌ را ، هميشه پاكيزه نگهداريم.

آيا چيزهای‌ ناپاك و آلوده به ميكرب را می‌‏شناسيد؟

آيا می‌‏دانيد كه:مدفوع انسان و حيوانان حرام گوشت ، مركز اجتماع‏ ميكربهای‌ زيان‏بخش می‌‏باشد؟

آيا می‌‏دانيد كه:ادرار انسان و حيوانات حرام گوشت ، كثيف و مسموم است؟

آيا می‌‏دانيد كه:وقتی‌ خون از بدن بيرون می‌‏آيد ، ميكربهای‌ فراوانی‌ به آن‏ حمله می‌‏كنند؟

آيا می‌‏دانيد كه:ميكروبهايی‌ كه همراه سگ و خوك زندگی‌ می‌‏كنند ، برای‌‏ سلامت جسم و جان انسان ، بسيار زيان دارند؟

آيا می‌‏دانيد كه:مردار و لاشيه حيوانات ، مركز رشد و پرورش و توليد مثل‏ ميكربهاست؟

 

قانونگذار اسلام ، همه اينها را می‌‏دانسته و به اين جهات و جهتهای‌ ديگر ، اين چيزها و چند چيز ديگر را ، ناپاك و نجس شناخته است و به مسلمانان دستور داده كه خود را و محيط زندگی‌ خود را ، از آنها پاك نگه دارند.

بطور كلّی‌ يك انسان مسلمان ، از هر چيزی‌ كه موجب بيماری‌ جسم و جان ، يا آلودگی‌ عقل و روان می‌‏گردد ، دوری‌ می‌‏كند.

برخی‌ از چيزهايی‌ كه در اسلام ناپاك و نجس شناخته شده است ، عبارتند از:

1-ادرار و مدفوع انسان و هر حيوان حرام گوشت.(تقريباً كليّه حيوانات‏ گوشتخوار)

2-خون و مردار هر حيوانی‌ كه خون جهنده دارد.

3-سگ و خوك‏

4-شراب و آبجو و هر مايعی‌ كه مست كننده باشد.

5-كافر

بدن و لباس و محيط زيست انسان مسلمان ، بايد از اين چيزها پاك باشد.

آيا روش پاك ساختن بدن و لباس و محيط زيست را ، از اين چيزها ، می‌‏دانيد؟ فكر كنيد و پاسخ دهيد:

1-انسانِ مسلمان از چه چيزهايی‌ ، دوری‌ و اجتناب می‌‏كند؟

2-برای‌ پيشگيری‌ از بيماريها ، چه كارهايی‌ بايد انجام دهيم؟

3-چيزهايی‌ كه در اسلام ، نجس و ناپاك شناخته شده است ، بشماريد.

 

 

نماز را گرامی‌ بداريد

نماز ستون دين است و بهترينِ عبادتهاست.نمازگزار ، خدا را بسيار دوست می‌‏دارد و در نماز با خدای‌ مهربان ، گفتگو و راز و نياز می‌‏كند و از نعمتهای‌ بی‌‏پايانش تشكّر می‌‏نمايد.

خدا هم نمازگزاران را-مخصوصاً كودكانی‌ كه نماز می‌‏خوانند-خيلی‌ دوست دارد و به آنان پاداش بسيار نيك می‌‏دهد.

هر انسانِ مسلمان ، به نماز علاقمند است ، نماز خواندن و صحبت با خدا را دوست دارد ، و آن را گرامی‌ می‌‏دارد.انتظار می‌‏كشد كه وقت نماز فرارسد و با خدا در نماز ، مناجات و راز و نياز كند.

هنگامی‌ كه وقت نماز فرامی‌‏رسد ، دست از هر كاری‌ می‌‏كشد ، و خود را از هرگونه آلودگی‌ پاك می‌‏كند؛وضو می‌‏گيرد ، لباس‏ پاك می‌‏پوشد ، عطر می‌‏زند و در اوّل وقت ، مشغول نماز می‌‏شود؛ فكرش را از همه چيز خالی‌ می‌‏كند و فقط با آفريننده خويش اُنس‏ می‌‏گيرد و به او مهر می‌‏ورزد؛

با ادب در مقابل پروردگار جهانيان می‌‏ايستد ، تكبير می‌‏گويد و خدا را به بزرگی‌ ياد می‌‏كند.حمد و صوره را دُرُست می‌‏خواند و ركوع و سجده را كامل انجام می‌‏دهد.همه اعمال نماز را با آرامش ، به جا می‌‏آورد ، و در تمام كردنِ نماز عجله نمی‌‏كند.

روزی‌ ، پيامبر گرامی‌ ما ، حضرت محمّد بن عبد اللّه-صلّی‌ اللّه‏ عليه و آله-وارد مسجد شد.مردی‌ را ديد كه با عجله و شتاب‏ نماز می‌‏خواند:ركوع و سجده‏اش را تمام و كامل انجام نمی‌‏دهد ، در اعمال نماز آرامش ندارد.

تعجّب كرد و فرمود:اين مرد نماز نمی‌‏خواند بلكه مانند كلاغی‌ كه نوك به زمين می‌‏زند ، خم و راست می‌‏شود.به خدا سوگند!اگر با چنين نمازی‌ از دنيا برود ، مسلمان از دنيا نرفته است‏ و در جهان آخرت ، در عذاب خواهد بود. *

بهتر است برای‌ خداندنِ نماز ، به مسجد برويم و نمازمان‏ را به جماعت بخوانيم. * * * چند مسأله از نماز

1-برمردها واجب است در نمازهای‌ مغرب و عشاء و صبح ، حمد و سوره را ، بلند بخوانند.

2-لباس و بدن نمازگزار بايد پاك باشد.

3-نماز خواندن در جايی‌ كه صاحبش راضی‌ نيست ، يا با لباسی‌ كه‏ صاحبش راضی‌ نيست ، حرام و باطل است.

4-در مسافرت بايد نمازهای‌ چهار ركعتی‌ را ، دو ركعت بخوانيم‏ (يعنی‌ مانند نماز صبح بخوانيم)در چه مسافرتهايی‌؟سفر چند فرسخ باشد؟ چند روز طول بكشد؟....

پاسخ اين پرسشها را ، در كتاب«توضيح المسائل»بخوانيد.

 

 

مسجد!....ای‌ مسجد! مسجد!ای‌ خانه آباد خدا مسجد!ای‌ جايگاه ياد خدا مسجد!ای‌ نهر خروشان صفا چشمه رحمتِ جوشان خدا از بلندىّ مَناری‌ پر نور ميزنی‌ بانگ ، زنزديك و ز دور می‌‏كنی‌ دعوتمان با صد شور كه بياييد به درگاهِ«غفور»

بشتابيد كه شد وقت نماز وقت معراج و زمان پرواز بشتابيد به سويم ، به نماز بهترين كار نماز است نماز مسجد!ای‌ راهنمای‌ انسان‏ ای‌ صدای‌ تو ، صدای‌ ايمان‏ خيمه نور به دنيا زده‏ای‌‏ سايبان در دل صحرا زده‏ای‌‏ سايه رحمت تو برسرمن‏ در خطرگاه زمان ، سنگر من‏ مهد پاكيزگىِ جان و تنی‌‏ وعده‏گاه من و«اللَّه»مَنی‌‏

شعر از:حبيب اللَّه چايچيان(حسان)

 

نماز آيات‏

به هنگام گرفتن ماه يا خورشيد ، يك مسلمان آگاه ، به ياد روز قيامت‏ می‌‏افتد؛به ياد همان وقتی‌ كه جهان دگرگون می‌‏شود و چهره ماه و خورشيد ، تاريك می‌‏گردد و مردگان برای‌ پاداش يا كيفر ، زنده و محشور می‌‏شوند.

به هنگام گرفتن ماه يا خورشيد يا پيدايش زلزله ، يك مسلمان‏ بيدار دل ، نشانه‏ای‌ از نشانه‏های‌ قدرت خدا را می‌‏بيند و علامتی‌ گويا ، از نظام آفرينش را مشاهده می‌‏كند.دلش از عظمت خدا می‌‏لرزد و احساس نياز به پروردگار بی‌‏نياز می‌‏كند به فرمان خدا ، به نماز آيات می‌‏ايستد و با خدای‌‏ مهربان راز و نياز می‌‏كند و دل آشفته و پريشان خود را ، آرامش می‌‏بخشد.

كه ياد خدا آرام‏بخش دلهای‌ پريشان و روشنگر قلبهای‌ تاريك و پژمرده‏ است.به اين ترتيب ، دلش آرام می‌‏گيرد و برای‌ مبارزه با مشكلات و پيشگيری‌ حوادث ، بهتر می‌‏انديشد و راه درست زندگی‌ را بهتر می‌‏پويد. * * *

خواندن نماز آيات به هنگام گرفتن ماه يا خورشيد يا پيدايش زلزله ، برهر مسلمانی‌ واجب است. نماز آيات را چگونه بخوانيم؟

نماز آيات مانند نماز صبح ، دو ركعت است.با اين تفاوت كه هر ركعتی‌ ، پنج ركوع دارد.و پيش از هر ركوع يك حمد و سوره می‌‏خوانيم و بعد از ركوع‏ پنجم برخاسته و به سجده می‌‏رويم آنگاه برمی‌‏خيزيم و ركعت دوّم را ، مانند ركعت‏

اوّل ، بجامی‌‏آوريم و پس از دو سجده ، تشهّد و سلام می‌‏خوانيم و نماز را تمام‏ می‌‏كنيم.

نماز آيات را به گونه‏ای‌ ديگر نيز ، می‌‏توان خواند؛كيفيّت آن و بقيّه مسائل‏ نماز آيات را در كتاب توضيح المسائل ببينيد. پرسشها:

1-يك مسلمان ، هنگام گرفتن ماه يا خورشيد....به ياد چه حادثه‏ای‌‏ می‌‏افتد؟

2-نماز آيات را چگونه می‌‏خوانيم؟

3-خواندن نماز آيات ، چه فايده‏هايی‌ دارد؟

4-در چه وقتهايی‌ ، خواندن نماز آيات واجب است؟

 

 

دو«سوره»از قرآن‏

قرآن ، به بخشهای‌ معيّنی‌ ، تقسيم می‌‏شود و هر بخشی‌ با «بسم اللّه الرّحمن الرّحيم»آغاز می‌‏گردد هر يك از اين بخشها «سوره»نام دارد.

هر سوره به قسمتهای‌ كوتاهتری‌ تقسيم می‌‏شود هر يك از اين‏ قسمتها را ، يك«آيه»می‌‏گويند.

ترجمه سوره حمد و توحيد را ياد بگيريد و در نماز به معنای‌‏ آنها توجّه كنيد:

بِسمِ اللَّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ

به نام خدای‌ بخشنده مهربان‏

اَلحَمدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمينَ * اَلرَّحمنِ الرَّحيمِ *

ستايش ، مخصوص خداست؛كه پروردگار جهانهاست * خدايی‌ كه بخشنده و مهربان است *

مالِكِ يَومِ الدّينِ * إِيَّاكَ نَعبُدُ وَ إِيَّاكَ نَستَعينُ *

خدايی‌ كه مالك و فرمانروای‌ روز جزاست * خدايا!فقط ترا می‌‏پرستيم و فقط از تو ياری‌ می‌‏جوييم *

إِهدِنَا الصّراطَ المُستَقيمَ * صِراطَ الَّذينَ أَنعَمتَ عَلَيهِم

ما را به راه راست ، هدايت فرما * راه كسانی‌ كه ، نعمت بخشيده‏ای‌ به آنان‏

غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهم وَ لاَ الضَّالّينَ

نه راه كسانی‌ كه خشم گرفته‏ای‌ برآنان و نه راه گمراهان *

 

بِسمِ اللَّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ

به نام خدای‌ بخشنده مهربان‏

قُل هُوَ اللَّهُ اَحَدٌ * اَللَّهُ الصَّمَدُ *

بگو:اوست خدای‌ يگانه * خدای‌ بی‌‏نيازی‌ كه پناه و سرور نيازمندان است *

لَم يَلِد وَ لَم يُولَد * وَ لَم يَكُن لَهُ كُفُواً أَحَدٌ

او فرزندی‌ نزاده و زاده هم نشده است * و هيچ كس همانندِ او نيست *

بهتر است سوره‏های‌ كوتاه قرآن را ، حفظ كنيد و در نماز بعد از حمد ، يكی‌ از آنها را بخوانيد.

 

روزه ، عبادتی‌ بزرگ‏

روزه گرفتن ، يكی‌ از عبادتهای‌ بزرگ اسلام است ، خدا روزه- داران را دوست دارد و بهترين پاداش و جايزه را به آنان می‌‏بخشد.

هر انسان مسلمان ، بايد در ماه رمضان روزه بگيرد ، يعنی‌: از سپيده صبح تا هنگام مغرب ، از خوردن و آشاميدن خودداری‌‏ كند.(و از چيزهای‌ ديگری‌ كه روزه را باطل می‌‏كند.)

وقتی‌ می‌‏خواهيم روزه بگيريم«نيّت می‌‏كنيم»يعنی‌:تصميم‏ می‌‏گيريم كه برای‌ انجام فرمان خدا ، روزه بگيريم.

خدا روزه را واجب كرده كه:

مسلمانها به ياد خدا باشند و خود را بهتر بشناسند ، برخواهشهای‌ خود پيروز شوند ، جهان آخرت را بيشتر ياد كنند ، برای‌ انجام كارهای‌ خير ، آماده گردند ، برای‌‏ آينده خود اعمال صالح ذخيره كنند ، مزه تشنگی‌ ، و گرسنگی‌ را بچشند و به فكر تهی‌‏دستان و گرسنگان بيفتند و به آنان كمك كنند.

از سلامت بيشتر برخوردار گردند و....

حضرت امام جعفر صادق فرمود:كسی‌ كه فقط از خوردن و آشاميدن ، خودداری‌ كند روزه‏دار شمرده نمی‌‏شود ، يعنی‌:برای‌‏ روزه بودن ، اين مقدار كافی‌ نيست.

بلكه وقتی‌ روزه هستی‌ بايد گوش و چشم و زبان تو هم روزه‏دار باشند ، يعنی‌:كار حرام انجام ندهند.دست و پا و همه اعضای‌‏ بدن تو ، بايد روزه‏دار باشند ، يعنی‌:كار گناهی‌ انجام ندهند تا روزه‏ات قبول شود.

وقتی‌ روزه هستيد ، بايد از روزهای‌ ديگر ، بهتر و خوش‏ اخلاق‏تر باشيد:زبان را از سخنان بيهوده و باطل ، باز داريد ، دروغ نگوييد ، كسی‌ را مسخره نكنيد ، با هم پرخاش و دعوا نكنيد ، حسد نورزيد ، از بدگويی‌ و عيب‏جويی‌ بپرهيزيد.با خدمتگزاران بيشتر از هميشه ، مهربان باشيد ، و كار آنان را كمتر كنيد.

* بر پسران و دخترانی‌ كه به«سنّ بلوغ و رشد»رسيده‏اند و روزه گرفتن برای‌ آنها ضرر ندارد ، واجب است كه ماه رمضان را روزه‏ بگيرند.

* كودكان هم در«مراسم سحر ماه رمضان»با افراد خانواده‏ شركت می‌‏كنند ، سحری‌ می‌‏خورند و تا ظهر يا تا هر وقتی‌ كه‏ می‌‏توانند ، چيزی‌ نمی‌‏خورند ، و به اين ترتيب در ثواب و پاداش‏ الهی‌ ، با روزه داران شريك می‌‏شوند.

* هر كس بدون«عذر شرعی‌»روزه‏اش را بخورد ، گناه كرده‏ است.بعداً بايد قضای‌ روزه‏اش را بگيرد و برای‌ جبران گناهی‌ كه‏ انجام داده بايد توبه كند و در مقابل هر روزی‌ كه روزه‏اش را نگرفته است شصت روز ، روزه بگيرد و يا شصت نفر فقير را ، غذا بدهد.

 

فكر كنيد ، پاسخ دهيد:

1-هدف از روزه گرفتن چيست؟وقتی‌ می‌‏خواهيم روزه‏ بگيريم ، چه نيّت می‌‏كنيم؟

2-هنگامی‌ كه روزه‏دار هستيم ، برای‌ انجام چگونه كارهايی‌‏ آمادگی‌ پيدا می‌‏كنيم؟....چرا؟

3-شخص روزه‏دار چگونه به فكر گرسنگان و تهی‌‏دستان‏ می‌‏افتد؟....چه می‌‏كند؟

3-روزه‏دار چگونه برخواهشهای‌ خود ، پيروز می‌‏گردد؟

4-برای‌ روزه بودن از چه كارهايی‌ بايد خودداری‌ كرد؟

برای‌ اينكه روزه انسان پيش خدا قبول شود چه بايد كرد؟چگونه‏ بايد روزه گرفت؟

5-اگر كسی‌ روزه‏اش را بدون عذر شرعی‌ نگيرد ، اين گناه‏ بزرگ را چگونه بايد جبران كند؟

6-امسال ماه رمضان در چه فصلی‌ واقع می‌‏شود؟شما چند سال‏ داريد؟آيا روزه به شما واجب است؟تا كنون چند روز ، روزه‏ گرفته‏ايد؟آيا كارهايی‌ كه برای‌ قبولی‌ روزه ، لازم است انجام‏ داده‏ايد؟

 

جهاد و دفاع در اسلام‏

جهاد رهايی‌ بخش يكی‌ از بهترين و مهمترين وظايف هر فرد مسلمان است و مؤمن پيكارگر از درجات بلند اُخروی‌ و مغفرت و رحمت خاصّ خدای‌ خويش‏ برخوردار است.مؤمن مجاهد ، با حضور در ميدان جهاد جان و مال خويش را به قيمت‏ بهشت جاودان به خدا می‌‏فروشد و البتّه اين معامله بسيار موفّق و پرسود است و رضای‌‏ خدا برای‌ او از هر پاداشی‌ برتر و ارزشمندتر است.پيامبر فرمود:

«كسانی‌ كه در راه خدا و برای‌ آزادی‌ بندگان خدا قيام می‌‏كنند و جهاد می‌‏نمايند ، در قيامت از دری‌ وارد بهشت می‌‏شوند كه‏ «باب مجاهدان»نام دارد ، كه اين در فقط به روی‌ مؤمنان مجاهد گشوده می‌‏شود و آنان با نهايت شكوه و عزّت ، سِلاح بر دوش‏ در پيش چشم همگان و قبل از همه بهشتيان وارد می‌‏شوند و فرشتگان مقرّب پروردگار به آنان سلام می‌‏كنند و خوش آمد می‌‏گويند و ديگران به مقام و موقعيّت آنان غبطه می‌‏خورند.هر كس كه جنگ و جهاد در راه خدا را ترك كند ، خدا لباس ذلّت‏ برتنش می‌‏پوشاند ، در زندگی‌ فقير و تهيدست می‌‏شود ، دينش‏ را از كف می‌‏دهد و به عذاب دردناك آخرت مبتلا می‌‏گردد....

خدا امّت اسلام را با تكيه برقبضه سلاحشان و با صدای‌‏ رعب انگيز مَركبهای‌ رهوارشان به بی‌‏نيازی‌ و عزّت‏ می‌‏رساند.»

مجاهدان مؤمنی‌ كه برای‌ جهاد رهايی‌ بخش در صفوفی‌ به هم پيوسته و بنيانی‌‏ مرصوص بسيج می‌‏شود بايد در مسير پيكار و در ميدان نبرد حدود خدا را مراعات كنند و از گروهی‌ كه به رزم آنان رفته‏اند در ابتدا بخواهند كه از اطاعت طاغوتها دست‏ بردارند و بندگان خدا را از اسارت طاغوت آزاد سازند و خود نيز به اطاعت خدا درآيند ، از عبادت ستمگران سرباز زنند و عبادت خدا را بپذيرند ، از ولايت مستكبرين سرپيچی‌‏ كنند و به ولايت خدا تسليم شوند و اگر تسليم نشدند و سر به ولايت خدا نسپردند ، بايد -با اذن امام و رهبر امّت اسلامی‌-با آنان پيكار كنند و مستكبر و طاغوت را ساقط كنند و بر جای‌ خود بنشانند و بندگان خدا را با تمام قدرت از اسارت و بندگی‌ ديگران‏ آزاد سازند و در اين راه از كشتن و كشته شدن نهراسند كه به سخن امير مؤمنان«برترين‏ مرگ ، شهادت و كشته شدن در راه خداست و قسم به كسی‌ كه جانم در دست قدرت‏ اوست ، اگر در ميدان نبرد با دشمن با هزار ضربه شمشير كشته شوم ، اين مرگ برای‌ من‏ گواراتر از آنست كه در بستر بميرم».

جهاد رهايی‌ بخش كه منوط به اذن امام و رهبر مسلمين می‌‏باشد فقط وظيفه‏ مردان نيرومند و رشيد و تواناست.ولی‌ اگر سرزمين اسلامی‌ و شرف و كيان مسلمانان‏ مورد هجوم و تجاوز قرار گرفت ، بر همه-چه زن و چه مرد-واجب است كه با هر چه‏ در اختيار دارند قيام كنند و از سرزمين و شرف و كيان اسلامی‌ خويش با تمام قدرت‏ دفاع كنند.در ايفای‌ اين وظيفه مقدس هم مردان بايد بپا خيزند و هم زنان بايد قيام‏ نمايند ، هم پسران بايد برسر دشمن آتش ببارند و هم دختران بايد به روی‌ متجاوز آتش‏ بگشايند ، همه بايد سِلاح بردارند و متجاوز را از سرزمين خود بيرون برانند و اگر سِلاح‏ آتشين ندارند با چوب و سنگ و با دندان و چنگ به دشمن متجاوز هجوم برند و جان و خون خويش را نثار كنند و با تمام نيرو بجنگند و خود به فوز شهادت برسند و برای‌‏ آيندگان و فرزندان خويش شرف و عزّت را به ارث بگذارند.

در اين گونه جهاد مقدّس كه«دفاع»نام دارد ، مسلمانان نبايد در انتظار رسيدن‏ اذن امام و رهبر فرصت را از دست بدهند كه وجوب چنين جهاد مقدّسی‌ آن قدر ضروری‌‏ و حتمی‌ است كه نيازی‌ به اذن صريح امام و رهبر ندارد و دفاع از سرزمين و شرف و كيان جامعه اسلامی‌ آن‏قدر مهم است كه اسلام آن را مستقيماً بر فرد فرد مسلمانان واجب‏ شمرده است.

 

 

بينديشيد و پاسخ دهيد.به تمرينها توجه كنيد.

1-مؤمن مجاهد با حضور در ميدان جهاد ، جان و مال خود را به كه می‌‏فروشد؟نتيجه اين معامله‏ چيست؟

2-مؤمنان مجاهد چگونه وارد بهشت می‌‏شوند؟

3-سرانجام كسانی‌ كه جنگ و جهاد در راه خدا را ترك كنند ، چيست؟

4-خدا امّت اسلام را از چه طريقی‌ به بی‌‏نيازی‌ و عزّت می‌‏رساند؟

5-در جهاد رهايی‌ بخش ، مؤمنان مجاهد با گروهی‌ كه به رزمشان رفته‏اند ، چگونه برخورد می‌‏نمايند؟

6-سخن امير مؤمنان درباره شهادت(اين برترين و شريف‏ترين مرگ در راه خدا)چيست؟

7-جهاد رهايی‌ بخش با اذن چه كسی‌ بايد انجام پذيرد؟

8-«دفاع»يعنی‌ چه؟دفاع از سرزمين و شرف و كيان مسلمين وظيفه چه كسانی‌ است؟

 

امر به معروف و نهی‌ از منكر

در يك روز تابستان ، هنگامی‌ كه هوا به شدّت گرم بود ، حضرت علی‌- عليه السّلام-خسته و عرق ريزان ، به منزل می‌‏رفت.صدايی‌ شنيد-صدای‌ ناله‏ و گريه بود-ايستاد و بهر طرف نگريست ، كسی‌ را نديد ، چند قدم جلوتر رفت ، زن جوانی‌ آن طرف كوچه پديدار شد ، بيچاره می‌‏دويد و ناله می‌‏كرد و اشك‏ می‌‏ريخت.نفس زنان خود را به امير المؤمنين رسانيد.اشكهايش را با هر دو دست ، پاك كرد ، خواست چيزی‌ بگويد ولی‌ نتوانست ، صورتش دوباره غرق‏ اشك شد.

امام-عليه السّلام-علّت ناراحتی‌ و گريه‏اش را ، پرسيد.

زن ، با نفس‏های‌ بريده ، نالان گفت:شوهرم به من ستم كرده است ، مرا از خانه بيرون كرده ، می‌‏خواهد مرا كتك بزند....يا امير المؤمنين!به فريادم برسيد كه ياوری‌ جز شما ندارم.

حضرت امير المؤمنين-كه خيلی‌ خسته بود-فرمود:اندكی‌ صبر كن تا هوا خنك شود ، آن وقت با تو می‌‏آيم و با شوهرت صحبت می‌‏كنم؛اكنون هوا گرم‏ است ، من خيلی‌ خسته هستم.بهتر است كمی‌ صبر كنی‌.

زن-كه هنوز اشك می‌‏ريخت-گفت:يا امير المؤمنين!می‌‏ترسم ، می‌‏ترسم اگر دير به منزل برگردم ، شوهرم خشمگين‏تر شود و كار دشوارتر گردد.

حضرت امير المؤمنين كمی‌ فكر كرد و فرمود:نه!....به خدا سوگند!در امر به معروف و نهی‌ از منكر ، كوتاهی‌ نخواهم كرد؛بايد اين ستمديده را ياری‌ كنم.

سپس همراه زن به‏سوی‌ منزلش روانه شد ، نزديك منزل زن رسيد ، زن خانه‏اش‏ را نشان داد و كمی‌ دورتر ايستاد ، زيرا می‌‏ترسيد جلو برود.حضرت‏ امير المؤمنين نزديك رفت ، در زد ، سلام كرد.

جوان نيرومندی‌ ، خشمگين و ناراحت ، در را گشود.حضرت‏ امير المؤمنين-عليه السّلام-درباره اختلاف او با همسرش ، تحقيق و گفتگو كرد ، سپس با ملايمت و مهربانی‌ به او فرمود:ای‌ جوان!چرا همسرت را اذيّت‏ می‌‏كنی‌؟!چرا او را از خانه بيرون كرده‏ای‌؟!از خدا بترس و همسرت را آزار مكن.از تو خواهش می‌‏كنم كه با همسرت مهربان باشی‌ ، او را كتك نزنی‌.و اگر ترا ناراحت كرده است ، او را ببخش....

زن-كه آن طرف كوچه ايستاده بود-صحبتهای‌ امير المؤمنين را گوش‏ می‌‏كرد ، اميدوار بود كه شوهرش از سخنان امام ، پند گيرد و از رفتار زشت خود بازگردد.ولی‌ آن جوان-كه گويا امير المؤمنين را نمی‌‏شناخت-خشمگين و گستاخ فرياد كشيد و به امير المؤمنين گفت:چرا در زندگی‌ خصوصی‌ من ، دخالت‏ می‌‏كنی‌؟من می‌‏خواهم او را بكشم ، به تو هيچ مربوط نيست.هم اكنون او را آتش‏ می‌‏زنم تا ببينم چه خواهی‌ كرد؟!

وقتی‌ او فرياد می‌‏كشيد ، حضرت امير المؤمنين-عليه السّلام-سرش را پايين‏ افكنده بود و زير لب«لا اله الاّ اللَّه»می‌‏گفت.

آن جوان فرياد می‌‏كشيد و می‌‏گفت:به تو مربوط نيست ، هم اكنون او را آتش‏ می‌‏زنم....می‌‏خواست به همسرش حمله كند كه حضرت امير المؤمنين ، راه را براو بست ، دستش را گرفت و دوباره او را نصيحت كرد و پند داد.

ولی‌ جوان ، از فرياد و پرخاش دست‏بردار نبود ، با گستاخی‌ بسيار ، می‌‏خواست‏ به سوی‌ زن برود ، شايد هم می‌‏خواست كه واقعاً او را آتش بزند.

حضرت امير المؤمنين ، خشمگين شد ، بی‌‏درنگ شمشيرش را ، از غلاف بيرون‏ كشيد و تا بالای‌ سر جوان بالا برد.برق شمشير بالای‌ سر جوان ، درخشيد و بدنش را به لرزه افكند.حضرت امير المؤمنين-عليه السّلام-تند و خشم آلود به صورت جوان‏ نگاه كرد و فرمود:من ، با زبان خوش ، از تو خواهش می‌‏كنم و ترا به كار نيك می‌‏خوانم و از كيفر كار زشت می‌‏ترسانم ولی‌ تو!بيهوده فرياد می‌‏كشی‌ و بی‌‏ادب و گستاخ ، پرخاش‏ می‌‏كنی‌!مگر من می‌‏گذارم به اين زن ستم كنی‌؟از ظلم و ستم ، توبه كن و از خدا بترس و همسر بی‌‏پناهت را ، اذيّت مكن؛و گرنه به كيفر رفتار زشتت می‌‏رسانم....

در همين حال ، چند نفر از اصحاب امير المؤمنين به آنجا رسيدند و به آن حضرت‏ سلام كردند.بيچاره جوان-كه رنگش پريده بود و زير برق شمشير می‌‏لرزيد-تازه‏ امير المؤمنين را شناخت؛از كارش پشيمان شد.عذرخواهی‌ نمود و توبه كرد.

حضرت امير المؤمنين-عليه السّلام-شمشيرش را در غلاف كرد و به آن زن‏ فرمود:اكنون به منزل برو و با احترام و سازگاری‌ بيشتر با شوهرت زندگی‌ كن.خانمِ‏ گرام!تو نيز با شوهرت مهربان و صميمی‌ باش و ديگر او را خشمگين مكن.

امر به معروف و نهی‌ از منكر ، يكی‌ از واجبات بزرگ اسلام است ، يك‏ وظيفه و مسؤوليّت همگانی‌ است.اسلام به مسلمانان دستور می‌‏دهد كه خود نيكوكار باشند و ديگران را نيز«امر به معروف»نمايند ، يعنی‌:به نيكوكاری‌ فرمان‏ دهند.اسلام دستور می‌‏دهد كه مسلمانان ، از گناه و زشتی‌ دوری‌ كنند و ديگران را نيز«نهی‌ از منكر»كنند ، يعنی‌:از زشتی‌ و گناه و فساد باز دارند.خدا در قرآن‏ می‌‏فرمايد:«شما بهترين ملّتها هستيد ، زيرا به نيكيها فرمان می‌‏دهيد و از بديها باز می‌‏داريد و به خدا واقعاً ايمان داريد.»

پرسشها:

1-امر به معروف يعنی‌ چه؟

2-نهی‌ از منكر يعنی‌ چه؟

3-اگر ببينيد كودكی‌ را آزار می‌‏كنند ، چه می‌‏كنيد؟وظيفه شما چيست؟

4-اگر ستمديده‏ای‌ از شما تقاضای‌ كمك كند؟ ، چگونه به او پاسخ‏ می‌‏دهيد؟

5-حضرت امير المؤمنين ، آن جوان را چگونه«امر به معروف»نمود؟

6-آن زن را چگونه امر به معروف نمود؟

7-خدا در قرآن ، درباره امر به معروف و نهی‌ از منكر ، چه می‌‏فرمايد؟

8-شما دوستان و آشنايان خود را چگونه امر به معروف و نهی‌ از منكر می‌‏كنيد؟اگر می‌‏توانيد مثلی‌ بزنيد.

 

 

زكات ، بودجه ‏ای‌ برای‌ تأمين نيازمنديهای‌ عمومی‌‏

دين اسلام ، برای‌ تأمين احتاجات عمومی‌ مردم ، بودجه‏ای‌‏ را پيش‏بينی‌ كرده است كه«زكات»نام دارد.زكات يكی‌ از واجباتِ مالىِ اسلام است.

پيغمبر گرامی‌ اسلام فرمود:خدا به اندازه نيازمنديهای‌ مردم‏ فقير ، در مال ثروتمندان حقّی‌ قرار داده است ، كه اگر بپردازند نيازمنديهای‌ عمومی‌ مردم ، برطرف می‌‏شود.اگر گرسنه يا برهنه‏ای‌‏ در ميان مردم ، پيدا شد به جهت آنست كه ثروتمندان«حقوق‏ واجب»اموال خود را نپرداخته‏اند.

هر ثرتمندی‌ كه زكات مالش را ندهد در روز قيامت ، مورد سؤال و بازخواست قرار می‌‏گيرد و به عذاب دردناكی‌ ، گرفتار خواهد شد.

حضرت امام محمّد باقر-عليه-السّلام-فرمود:ثروتمندی‌‏ كه زكات مالش را ندهد مؤمن است نه مسلمان!

چه كسانی‌ بايد زكات بپردازند؟

1-كسانی‌ كه از راه كشاورزی‌ و باغ‏داری‌ ، محصولاتی‌‏ مانند:گندم و جو و خرما و كشمش به دست می‌‏آورند و محصولاتشان‏ به«اندازه معيّنی‌»می‌‏رسد ، بايد مقداری‌ از آن را به عنوان زكات‏ بپردازند.

2-كسانی‌ كه ثروت خود را ، در راههای‌ توليدی‌-مانند: دامداری‌ و نگهداری‌ و پرورش گوسفند و گاو و شتر-می‌‏گذارند و تعداد دامهايشان ، به«اندازه معيّنی‌»می‌‏رسد ، بايد مقداری‌ از آن را به عنوان زكات بپردازند.

3-كسانی‌ كه پولی‌ را ذخيره می‌‏كنند(مانند طلا و نقره) و مصرف نمی‌‏نمايند ، در صورتی‌ كه اندوخته آنان در مدّت يكسال‏ از«اندازه معيّنی‌»بيشتر باشد ، بايد مقداری‌ از آنرا به عنوان زكات‏ بپردازند ،

چه مقداری‌ بايد به عنوان«زكات»پرداخت؟زكات‏ گندم و جو....چگونه و چه مقدار است؟زكات گاو و گوسفند....چگونه و چه مقدار است؟....؟

پاسخ اين گونه سؤالها را در سالهای‌ بعد ، می‌‏خوانيد. زكات چگونه مصرف می‌‏شود؟

زكات برای‌ انجام كارها و خدماتی‌ است كه برای‌ اجتماع‏ مسلمين سودمند است مثلاً:با پولی‌ كه از زكات به دست می‌‏آيد می‌‏توان بيمارستان ساخت و آنرا اداره و نگهداری‌ كرد و بيماران‏ مستمند را تا بهبودی‌ و كارآيی‌ كامل ، كمك كرد و هزينه زندگی‌‏ آنان را پرداخت.

می‌‏توان مراكز مبارزه با بيسوادی‌ و بيدينی‌ تأسيس كرد و با بهترين‏ وسايل ، مردم را با دين و دانش آشنا نمود.

با زكات می‌‏توان باغهای‌ زيبای‌ عمومی‌ ، تأسيس كرد كه‏ كودكان و نوجوانان ، در آنها بازی‌ كنند و در كتابخانه‏های‌‏ مجّهزی‌ كه در اين گونه باغها درست شده مطالعات دينی‌ و علمی‌‏ داشته باشند.

 

با بودجه ‏ای‌ كه از زكات تهيّه می‌‏شود ، می‌‏توان شهرها و دهكده‏ها را ، لوله‏كشی‌ كرد ، و تميزی‌ و زيبايی‌ آنها را تأمين نمود.

با بودجه زكات بايد برای‌ كودكان و نوجوانان ، مدرسه‏های‌‏ بسيار مجهّزی‌ ساخت و دانشمندان اگاهی‌ را برای‌ پرورش آنان‏ تربيت كرد.

با زكات بايد برای‌ فقيران و افراد كم درآمد ، مسكن و وسايل‏ زندگی‌ تهيّه كرد ، و از معلولين و سالخوردگان فقير ، پذيرايی‌ كرد.

با بودجه زكات ، بايد كتابهای‌ سودمند دينی‌ و علمی‌ تهيّه‏ كرد و با قيمت بسيار ارزانی‌ ، بين همه مردم ، در شهرها و دهكده‏ها منتشر كرد.

با بودجه زكات ، بايد مساجد بزرگی‌ ساخت تا همه مردم‏ بتوانند به مسجد بروند و نماز جماعت بخوانند و قرآن و دين بياموزند.

با بودجه زكات همه دختران و پسران كم درآمد ، عروسی‌‏ می‌‏كنند و خانه و خانواده تشكيل می‌‏دهند.با بودجه زكات همه‏ احتياجات اجتماع مسلمانها تأمين می‌‏شود ، آن وقت ديگر كسی‌‏ فقير و گرسنه و قرض‏دار نخواهد بود.همه سالم ، توانا ، با ايمان ، ديندار ، در آسايش زندگی‌ می‌‏كنند.و خدای‌ يگانه را می‌‏پرستند و برای‌ آخرت خويش ، اعمال صالح پيش می‌‏فرستند تا در آن جهان‏ از نعمتهای‌ برتر و محبّتهای‌ بيشتر پروردگار خود ، بهره‏مند گردند و عاقبتِ نيكو ، برای‌ پرهيزگاران است.

 

خمس ، بودجه ‏ای‌ برای‌ تبليغ دين و اداره مسلمين‏

خدای‌ بزرگ برهر مسلمانی‌ واجب كرده است كه برای‌ تبليغ‏ دين بكوشد و انسانهای‌ ديگر را با فرمانهای‌ خدا و جهان آخرت‏ آشنا سازد و از جان و مال خويش ، در اين راه كمك بگيرد ، يعنی‌: خويشتن در راه«تبليغ دين»بكوشد و«خُمسِ»درآمد خود را نيز بپردازد. خمس چيست؟و چگونه بايد پرداخت؟

هر مسلمانی‌ كه از راه تجارت ، كشاورزی‌ ، بهره‏برداری‌ از معادن يا صنعت‏گری‌ ، سودی‌ به‏دست آوَرَد يا از راه كارمندی‌‏ يا كارگری‌ حقوقی‌ بگيرد ، ابتدا مخارج لازم زندگی‌ خود و خانواده‏اش‏ را برمی‌‏دارد ، اگر چيزی‌ زياد آمد بايد خمس آنرا(يعنی‌ يك پنجم‏ آنرا)بپردازد. خمس را به چه كسی‌ بايد بپردازيم؟

خمس را به حاكم شرعی‌ اسلام«مجتهد عادل و آگاه» می‌‏پردازيم.حاكم شرعی‌ اسلام اين بودجه را در راه آشنا كردن‏ مردم با خدا و دفاع از كشور اسلامی‌ ، مصرف می‌‏كند ، دانشمندانی‌‏ را برای‌ پاسخگويی‌ به مشكلات مردم تربيت می‌‏نمايد و آنان را به دهكده‏ها و شهرها و كشورها می‌‏فرستد تا مردم را با حقايق‏ اسلام آشنا سازند.

حاكم شرعی‌ اسلام با بودجه خمس كتابهای‌ سودمندِ دينی‌‏ را تهيّه می‌‏كند و رايگان يا به قيمت ارزان در اختيار مردم قرار می‌‏دهد.

روزنامه ‏ها و مجلاّت عملی‌ و دينی‌ تهيّه و منتشر می‌‏كند.

برای‌ آموزش و پرورش كودكان و نوجوانان ، دانشمندان‏ آگاهی‌ را تربيت می‌‏كند و كلاسهای‌ رايگانی‌ تأسيس می‌‏نمايد.

حاكم شرعی‌ اسلام با بودجه خمس ، زندگی‌ سادات تهيدستی‌‏ را كه توانايی‌ كار ندارند تأمين می‌‏كند.و كمبود مخارج ساداتی‌‏ را كه نمی‌‏توانند كاملاً زندی‌ خود را اداره كنند ، می‌‏پردازد.

حاكم شرعی‌ اسلام با بودجه خمس و زكات كليّه احتياجات‏ جامعه بزرگ اسلامی‌ را تأمين می‌‏كند و كشور اسلام را اداره‏ می‌‏نمايد. پرسشها:

1-نيازمنديهای‌ عمومی‌ اجتماع چيست؟با چه بودجه‏ای‌ بايد اين‏ نيازمنديها را تأمين كرد؟

2-پيامبر گرامی‌ ما ، درباره تأمينِ نيازمنديهای‌ مردم فقير ، چه‏ فرموده است؟

3-چه كسانی‌ بايد زكات بپردارند؟چه كسانی‌ را می‌‏شناسيد كه‏ زكات می‌‏پردازند؟زكات را چگونه و در چه راههايی‌ مصرف می‌‏كنند؟

4-زكات را بايد در چه راههايی‌ مصرف كرد؟وقتی‌ همه ثروتمندان‏ وظيفه خود را انجام دهند و«حقوق واجب»اموال خود را بپردازند ، مردم‏ چگونه زندگی‌ خواهند كرد؟

5-خمس چيست؟چگونه بايد پرداخت؟به چه كسی‌ بايد بپردازيم؟

 

عبادت پرشكوه«حجّ»

من با پدر و مادرم ، برای‌ شركت در عبادت حجّ ، به كشور عربستان‏ سعودی‌ ، مسافرت كردم.چه مسافرت خوب و لذّت‏بخشی‌ بود!ای‌ كاش شما هم‏ بوديد و مراسم پرشكوه حجّ را ، از نزديك مشاهده می‌‏كرديد.

وقتی‌ به«ميقات»رسيديم ، لباسهای‌ رنگارنگ و زيبای‌ خود را ، از تن بدر آورديم و لباس ساده و سفيد«احرام»را پوشيديم.

وقتی‌ احرام بستم ، پدرم گفت:فرزندم!تو ديگر«مُحرِم»شده‏ای‌.آيا می‌‏دانی‌ كه در حال احرام بايد بيشتر به ياد خدا باشی‌؟آيا می‌‏دانی‌ كه در حال‏ احرام نبايد دروغ بگويی‌؟نبايد قسم بخوری‌؟نبايد به حيوانات آزار برسانی‌؟ نبايد با كسی‌ جدال و دعوا كنی‌؟....تا بتوانی‌ برهوسهای‌ خود پيروز گردی‌ و در آينده هم ، اين چنين باشی‌.فرزندم!«حجّ خانه خدا»يك عبادت بزرگ و يك‏ مدرسه عالی‌ تربيت است؛در اين مدرسه ، درسهای‌ سادگی‌ و برابری‌ و فروتنی‌ و خويشتن داری‌ را ، عملاً تمرين می‌‏كنيم....

لباس ساده احرام را پوشيديم و مانند همه حاجيان ، لبّيك گويان ، به سوی‌‏ مكّه حركت كرديم.صدها هزار نفر ، از نژادهای‌ گوناگون ، از كشورهای‌ مختلف ، لباس ساده و پاك احرام را ، پوشيده بودند و يكسان و برابر و يك صدا ، لبّيك‏ می‌‏گفتند و سوی‌ مكّه می‌‏شتافتند....

به مكّه رسيديم و با اشتياق برای‌ طواف به مسجد الحرام رفتيم.به!چه زيبا و پرشكوه!!موج جمعيّت هر فرد آگاهی‌ را ، به ياد قيامت می‌‏انداخت و عظمت‏ پروردگار جهان را ، جلوه‏گر می‌‏ساخت.گرداگرد خانه كعبه طواف كرديم ، سپس‏ ساير مراسم روحانی‌ حجّ را ، انجام داديم.

انجام عبادت پرشكوه حجّ ، برای‌ ما فايده‏های‌ ديگری‌ هم داشت:پدرم ، در مدّت اين سفر ، با مسلمانان ساير كشورها گتفگو می‌‏كرد ، از اخلاق و آداب و اوضاع سياسی‌ و اقتصادی‌ و فرهنگی‌ آنان مطّلع می‌‏شد و برای‌ من و مادرم و

ساير آشنايان و دوستانش تعريف می‌‏كرد ، به اين ترتيب از وضع مسلمانان‏ كشورهای‌ ديگر آگاه شديم و اطّلاعات مفيد و جالبی‌ به‏دست آورديم. * * *

بر هر مسلمانی‌ كه توانايی‌ داشته باشد ، واجب است كه يك مرتبه ، به زيارت‏ كعبه برود و در مراسم پرشكوه حجّ شركت نمايد و با ايمانی‌ كامل و دلی‌‏ نورانی‌ بازگردد.

حضرت امام جعفر صادق-عليه السلام-فرمود:هر كس حجّ واجبش را بدون عذر شرعی‌ ترك كند ، مسلمان از دنيا نمی‌‏رود و در روز قيامت ، در صفّ نامسلمانان محشور می‌‏گردد. بينديشيد ، پاسخ دهيد:

1-كسی‌ كه احرام می‌‏بندد ، چه وظايفی‌ دارد؟از چه كارهايی‌ بايد اجتناب كند؟

2-در انجام عبادت حجّ ، چه درسهايی‌ را تمرين می‌‏كنيم؟

3-در انجام مراسم حجّ به ياد چه كسی‌ هستيم؟

4-حجّ چه فايده‏هايی‌ دارد؟

5-حجّ بر چه كسانی‌ واجب است؟

6-امام صادق درباره حجّ چه فرموده است؟

ميقات:جايی‌ كه برای‌ احرام بستن معيّن شده است‏

احرام بستن:پارچه سفيد و ساده‏ای‌ را به جای‌ لباس پوشيدن و فرمان خدا را اطاعت كردن.

مُحرِم كسی‌ كه احرام بسته است‏

لبّيك گفتن دعوت خدا را پذيرفتن و عبارات مخصوصی‌ را گفتن‏

طواف هفت دور ، گرد خانه كعبه گشتن‏