برخى‌ ويژگى‌‏ها و مسئوليت‏هاى‌ امت اسلام‏

برخى‌ ويژگى‌‏ها و مسئوليت‏هاى‌ امت اسلام‏

 

قرآن‏كريم ملت اسلام را امتى‌ ممتاز مى‌‏داند كه خداى‌ بزرگ آن را برگزيده و مسئوليت‏هاى‌ سنگينى‌ به عهده‏اش نهاده است. البته حضرت ابراهيم عليه السلام از خدا خواسته كه از ذريه‏اش امت مسلمانى‌ به وجود آورد.

قرآن مى‌‏فرمايد:
[ابراهيم گفت:] پروردگارا! ما را فرمانبردار خويش ساز و از فرزندانمان امت مسلمى‌ را (كه تسليم تو باشند) قرار بده. مناسك پرستش را به ما نشان بده و توبه ما را بپذير كه تو، توبه‏پذير و مهربان هستى‌.[1]

نيز مى‌‏فرمايد:
در راه خدا چنان كه بايد جهاد كنيد. خدا شما را برگزيد و در دين شماچيز سختى‌ قرار نداد، ملت پدرتان ابراهيم است، او از پيش شما را مسلمان ناميد، تا پيامبر گواه شما و شما بر ديگر مردم گواه باشيد. پس نماز را بر پاى‌ داريد و زكات بدهيد و به خدا توسل جوييد. او مولاى‌ شما است و چه مولايى‌ نيكو و چه ياورى‌ خوب؟!.[2]

در اين آيات به چند نكته مهم اشاره شده است:
1. به وجود آمدن امت اسلام خواسته حضرت ابراهيم بوده و او آنان را مسلمان ناميده است؛

2. امت اسلام برگزيده خداست؛
3. اسلام، دين آسانى‌ است و تكاليف طاقت فرسا در آن وجود ندارد؛

4. امت اسلام بايد شاهد ساير مردم باشد، چنان كه رسول خدا شاهد بر امت اسلام است؛
5. مسلمانان وظيفه دارند در راه دفاع و گسترش دين اسلام جهاد كنند.

قرآن كريم ويژگى‌‏هايى‌ براى‌ امت اسلام برشمرده كه به برخى‌ از آنها اشاره مى‌‏شود:
الف- خداوند امّت اسلامى‌ را امت وسط قرار داده تا بر ساير مردم شاهد و گواه باشند.

قرآن مى‌‏فرمايد:
هم چنين شما را امت وسط قرار داديم تا بر ديگر مردمان گواه باشيد و پيامبر بر شما شاهد باشد.[3]

اكثر مفسران «وسط» را به معناى‌ ميانه و معتدل تفسير كرده‏اند و گفته‏اند:
امت اسلام از اين جهت امت وسط توصيف شده كه احكام و قوانين دين اسلام در حد اعتدال تشريع شده و از افراط و تفريط به دور است. اسلام نه مردم را به افراط در مادى‌‏گرى‌، لذت‏جويى‌ و دنياپرستى‌ دعوت مى‌‏كند، چنان كه ملحدان و ماده‏گرايان اين چنين‏اند و نه به رهبانيت، رياضت، گوشه‏گيرى‌، ترك دنيا و لذايذ جسمانى‌ دعوت مى‌‏نمايد، چنان كه رهبانان و تاركان دنيا در مسيحيت و مرتاضان بودايى‌ اين گونه‏اند. اسلام دنيا و آخرت، ماديّت و معنويّت، سعادت و كمال جسمانى‌ و نفسانى‌، كار و عبادت را درهم آميخته و يك حد اعتدالى‌ به وجود آورده است.

ترديد نيست كه وجود چنين امت معتدلى‌، بهترين دليل براى‌ صلاحيت آن در جهت اداره اجتماع و تأمين سعادت دنيوى‌ و اخروى‌ انسان‏ها بوده و مى‌‏تواند براى‌ ساير ملل الگو باشد.
بنابراين معناى‌ آيه چنين مى‌‏شود: خدا شما را امت وسط و معتدل قرار داد تا به وسيله اعمال معتدلتان نمونه‏اى‌ از اعتدال دينى‌ را در معرض ديد جهانيان قرار دهيد و براى‌ ديگران شاهد باشيد، چنان كه رسول خدا نيز بر شما شاهد و گواه است.

لذا مسلمانان بايد سعى‌ كنند تا با به كار بستن احكام و قوانين نورانى‌‏ اسلام، امت صالح و نمونه‌‏اى‌ باشند تا ديگران هم به اسلام گرايش پيدا كنند.
ب- از ويژگى‌‏هاى‌ ديگر امت اسلام، دعوت ديگران به نيكى‌ و امر به معروف و نهى‌ از منكر است.

خداوند مى‌‏فرمايد:
بايد از شما امتى‌ به وجود آيد تا مردم را به خير دعوت كنند و امر به معروف و نهى‌ از منكر نمايند و اينان رستگارند.[4]

باز مى‌‏فرمايد:
شما بهترين امتى‌ هستيد كه از ميان مردم به وجود آمده‏ايد، زيرا امر به معروف و نهى‌ از منكر مى‌‏كنيد و به خدا ايمان داريد.[5]

در آيه اول از مسلمانان خواسته شده تا از خودشان امتى‌ نيرومند بسازند و سه مسئوليت مهم و سنگين را انجام دهند:
1. مردم جهان را به خير دعوت كنند؛

2. امر به معروف كنند؛
3. نهى‌ از منكر نمايند.

در آيه دوم نيز سه چيز را علت اين امتياز ذكر كرده است:
1. امر به معروف؛

2. نهى‌ از منكر؛
3. ايمان به خدا.

بنابراين سه مسئوليت بزرگ برعهده امت اسلام نهاده شده است: دعوت جهانيان به خير، امر به معروف و نهى‌ از منكر به طور وسيع و گسترده. به همين جهت بر ساير امت‏ها برترى‌ يافته است.
از آن جا كه امت اسلام چنين مسئوليت مهمى‌ را پذيرفته بايد خود را براى‌ انجام آن آماده سازد. وظيفه دارد مردم جهان را به نيكى‌ دعوت كند. براى‌ نهى‌ از منكر به طور گسترده و در همه مراحل مهيّا باشد، از حقوق محرومان و مستضعفان، در هر كجا كه هستند، دفاع كند، با مستكبران و زورگويان و متجاوزان مبارزه نمايد. البته انجام چنين رسالت گسترده و سنگينى‌ در صورتى‌ امكان‏پذير است كه امت اسلام از جهات علمى‌، اقتصادى‌، نظامى‌ و صنعتى‌ نيرومند و مستقل باشد.

ج. ويژگى‌ ديگر امت اسلام اين است كه در برابر دشمنان سرسخت، و مقاوم و در برابر مسلمانان رئوف و مهربان هستند.


قرآن مى‌‏فرمايد:

محمد رسول خدا است و كسانى‌ كه با او هستند بر كافران سرسخت و در برابر يكديگر مهربان و دلسوزاند. آنان را در حال ركوع و سجده مى‌‏بينى‌، كه فضل و خشنودى‌ خدا را طلب مى‌‏كنند، نشان سجده بر چهره آنان ظاهر است.[6]


در آيه مذكور به دو صفت از صفات ممتاز پيامبر و اصحابش اشاره شده است:

1. در برابر كافران و مشركان و سلطه‏‌جويى‌‏ها و تجاوزات آنان مقاوم و انعطاف ناپذيرند. آن چنان مجهز و قدرتمند هستند كه نيازى‌ به سازش ندارند.
2. اما نسبت به خودى‌‏ها دلسوز و مهربانند. همه مسلمانان جهان را اعضاى‌ امت واحد اسلام مى‌‏دانند. از رفاه و آسايش برادران مسلمان خود خشنود مى‌‏شوند و از رنج و مشكلات آنان اندوهناك مى‌‏گردند. براى‌ ترقى‌ و عظمت امت اسلام و حل مشكلات اجتماعى‌، سياسى‌، اقتصادى‌ عموم مسلمانان مى‌‏كوشند.

بنابراين، كشورهاى‌ اسلامى‌ بايد در برابر دشمنان اسلام مقاوم باشند و زورگويى‌ و سلطه‌‏جويى‌ آنان را نپذيرند. اما رابطه كشورهاى‌ اسلامى‌ با يكديگر بايد دوستانه و خيرخواهانه باشد. از استقلال و تماميت ارضى‌ يكديگر دفاع نمايند. در تمام كارها به هم كمك كنند، از عوامل اختلاف و تفرقه‏‌انگيز بپرهيزند و پيوند برادرى‌ و وحدت را در ميان خود استوار سازند.[7]

 


[1]. بقره( 2) آيه 128:« رَبَّنا وَاجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنا مَناسِكَنا وَتُبْ عَلَيْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوّابُ الرَّحِيمُ»
[2]. حج( 22) آيه 78:« وَجاهِدُوا فِى‌ اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباكُمْ وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى‌ الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ هُوَ سَمّاكُمُ المُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَفِى‌ هذا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى‌ النّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ المَوْلى‌‏ وَنِعْمَ النَّصِيرُ»
[3]. بقره( 2) آيه 143:« وَكَذ لِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى‌ النّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً»
[4]. آل عمران( 3) آيه 105:« وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلى‌ الخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ المُنْكَرِ وَأُولئِكَ هُمُ المُفْلِحُونَ»
[5]. همان، آيه 110:« كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنّاسِ تَأْمُرُونَ بِالمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ المُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ»
[6]. فتح( 48) آيه 29:« مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدّاءُ عَلَى‌ الكُفّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْواناً سِيماهُمْ فِى‌ وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ»
[7]. امينى‌، ابراهيم، آشنايى‌ با اسلام، 1جلد، بوستان كتاب (انتشارات دفتر تبليغات اسلامى‌ حوزه علميه قم) - قم، چاپ: سوم، 1388.